De bouwfraude-wond ettert door

Met het begin van de strafrechtszaken tegen bouwers en de aankondiging van nieuwe boetes wordt de bouwfraude weer opgerakeld. Toch doen de beurskoersen niet veel.

De bouwfraude ettert door. Nu alweer drie jaar geleden werd bekend dat de bouw zich stelselmatig had bezondigd aan het plegen van verboden vooroverleg en het voeren van gefingeerde administraties. De bouwbedrijven die destijds beursgenoteerd waren, Ballast Nedam, BAM, HBG, Heijmans en VolkerWessels, worden er echter nog dagelijks mee geconfronteerd. HBG werd sindsdien door BAM gekocht, VolkerWessels verdween van de beurs en Ballast moest noodsprongen maken om de financiële problemen het hoofd te kunnen bieden.

Ondanks dat vallen de overeenkomsten op: ze zeggen collectief het leven gebeterd te hebben, maar geven nauwelijks inzage in wat er zich nou écht afspeelt. Bij de halfjaarlijkse pers- en analistenbijeenkomsten is het woordje `bouwfraude' per definitie een sluitstuk.

Toch kan de fraude voor beleggers van belang zijn. Drie instanties deden (en doen) onderzoek naar de sector. Allereerst was er de parlementaire enquêtecommissie die – en daar is de imagoschade – in het openbaar onderzoek deed naar de sector. Tot aan de raden van bestuur van alle drie de nu nog beursgenoteerde bedrijven liep het onderzoek. ,,Toch denk ik dat de schade voor de afzonderlijke ondernemingen hier beperkt is gebleven'', zegt analist P. Andriessen van SNS Securities. ,,Het treft de hele sector.''

Dat is anders bij de deze maand begonnen strafrechtszaken. Vier bouwers (behalve BAM en Heijmans ook VolkerWessels en Koop) en een dozijn (oud-)bestuurders worden vervolgd. Dit overigens onder protest van de advocaten: waarom de anderen niet? Ook hier weer imagoschade en personele schade: een lid van Heijmans' raad van bestuur wordt vervolgd en heeft zijn werk tijdelijk neergelegd. Daar blijft het niet bij. Hoewel door een fout van het openbaar ministerie het vooroverleg niet langer ten laste wordt gelegd, dreigen nog steeds gevangenisstraffen voor de bestuurders en boetes voor de bedrijven.

Die geldstraffen maken overigens maar beperkt indruk: bedragen van 45.000 euro zijn overkomelijk. Maar dan is er nog de derde onderzoekende instantie: kartelautoriteit NMa. Eind vorig jaar al legde de NMa 22 bouwers ruim 100 miljoen euro boete op, waarvan 27 miljoen voor BAM en 15 miljoen aan zowel Ballast Nedam als Heijmans. Vorige week maakte de NMa bekend ook boetes te willen uitdelen aan ruim 400 bouwers. ,,Maar ik moet bekennen'', zegt analist Andriessen, ,,dat de koersreacties me erg meevallen.''

Hoe dat komt? Andriessen ziet een complex van factoren. De eerste is de onduidelijkheid over de hoogte en de daadwerkelijke oplegging van de boetes. De NMa heeft bijvoorbeeld de boeteregeling aangepast omdat anders de hele sector dreigt om te vallen. Daarbij kunnen bouwers bezwaar aantekenen. Dat heeft in ieder geval een vertragend effect. Voorzieningen zijn in ieder geval nog niet genomen.

Daarnaast hebben de bouwers – met uitzondering van Ballast – het de afgelopen jaren beter gedaan dan de AEX. Dat komt volgens Andriessen door de tanende interesse vanaf 2001 voor tech-fondsen en de AEX in het algemeen. BAM en Heijmans zijn midkap-fondsen.

Ondanks dat blijft de toekomst ongewis. Eventuele veroordelingen volgen volgend jaar. Hoe hoog de NMa-boetes zijn weet niemand. Al die tijd blijft de onzekerheid.