Luisterlandschappen

Oorverdovend piept de koptelefoon die bij het werk Cinque Terre van videokunstenaar Rob Johannesma hoort, een oneffenheid die snel voor de opening nog wordt gecorrigeerd door de kunstenaar. Ik vang duistere klanken op van De zee (1964-'65) van de Nederlandse componist Jan Boerman. Drie monitoren tonen elk een landschap waar kop noch staart aan zit. Beelden van een rotslandschap zijn over een meer gemonteerd. Langzaam draait de camera langs de rotspartijen.

Rob Johannesma (1970) creëerde zijn eigen onherbergzame gebied uit gecombineerde opnames van de kust van Italië. Door het mengen van de beelden ontstaat een soort abstract zoekplaatje, waarin boven en onder niet te onderscheiden zijn. Johannesma schildert zijn landschappen met video in plaats van verf. Het geluid, een nieuw element in zijn oeuvre, maakt van zijn werk een totaalervaring met een verontrustende ondertoon.

Ook te beluisteren is de video AVTOVO, gefilmd in Rusland. Omdat het daar verboden was te filmen, bedekte Johannesma zijn camera met een plastic tas. Je ziet lichten, en je hoort stemmen van mensen, voetstappen. Als een blinde leidt de kunstenaar je langs de straten, tot hij opeens de tas van de camera verwijdert. Waar ben ik, is dan de grote vraag. Het ruime vertrek is met marmer bekleed en heeft versierde zuilen met sovjet-symbolen. Het blijkt het metrostation van St. Petersburg te zijn, ooit gebouwd als ,,paleis voor het volk''. De pompeuze marmeren muren zijn aangetast door ingesleten waterstraaltjes, de akoestiek klinkt koud en tochtig. Johannesma voert je mee in een geheimzinnige wereld. Je bent aan hem overgeleverd.

In beide werken versterken geluid en muziek de sfeer van de beelden, en zetten de vreemde klanken je op scherp. Vooral Cinque Terre prikkelt het associatieve vermogen. Opeens zie je landschappen uit apocalyptische sciencefictionfilms voor je, of een abstracte, bewegende voorstelling. In Cinque Terre blijft het onbekende ook onbekend. Je wordt niet meegevoerd in een bestaande wereld, zoals wel het geval is in de ondergrondse van St. Petersburg. Er is geen ontknoping zoals in AVTOVO.

Johannesma's video's waren altijd dromerig en meditatief. Terwijl hij nog steeds bezig is met het landschap, heeft hij met deze twee nieuwe werken succesvol suspense weten in te zetten in zijn videokunst.

T/m 27/11 in Galerie Paul Andriesse, Prinsengracht 116, Amsterdam. Open di t/m vr 11-18u, za 14-18u. Inl: 020-6236237.