Schuldloos gevangen in eigen huis

Woningen met paalrot zijn vrijwel onverkoopbaar. Maar herstel kunnen bewoners vaak niet betalen. Aan de oorzaak kunnen zij niets doen. Een nieuw schadefonds moet de gedupeerden helpen.

Dordtenaar Michel Faassen ziet het huis van de buren door een gat in de muur van zijn slaapkamer. De achterkant van zijn huis staat op instorten. Zijn huis is aan het verzakken als gevolg van paalrot. Als Faassen de fundering niet snel herstelt, raakt het pand onbewoonbaar. De herstelkosten worden geraamd op 125.000 euro, maar dat kan hij niet betalen. En zijn huis verkopen is ook geen mogelijkheid: ,,Voor zo'n bouwval zijn geen belangstellenden.'' Faassen kocht het huis zo'n vijf jaar geleden, voor omgerekend 116.000 euro. Van paalrot wist de buurt toen niets. Faassen: ,,In 2000 kreeg ik een brief van de gemeente. Toen hoorde ik voor het eerst van het probleem.''

Paalrot is een aantasting van vuren heipalen door een schimmel die toeslaat als de palen boven het grondwaterpeil staan. Een heipaal kan door paalrot in tien tot vijftien jaar volledig verpulverd raken. Aan het grondwaterpeil kunnen bewoners vaak zelf niets doen. In Dordrecht is paalrot bij 3.200 woningen geconstateerd, volgens de bewoners door nalatigheid van de gemeente.

Ook in Haarlem en omgeving, waar begin vorige eeuw veelvuldig op grenen heipalen werd gebouwd, spelen dergelijke problemen. Hier is echter sprake van palenpest, de aantasting van de palen door een bacterie. Deze aantasting, die zeer langzaam gaat, zo'n jaar of tachtig, heeft niets te maken met het grondwaterpeil.

Maar of het nu paalrot of palenpest betreft: als het huis niet opnieuw wordt gefundeerd, gaat het verzakken, scheuren en wordt het op den duur onbewoonbaar. Gemeenten helpen in sommige gevallen wel, maar richtlijnen zijn er niet. De financiële hulp – in Dordrecht zo'n 7.000 euro – is veelal ontoereikend. Dit betekent vooral een schadepost voor de eigenaren van het huis, maar ook voor de gemeente als geheel, die zit opgescheept met een verkrotte wijk.

Voor de eigenaren van woningen met ernstige paalrot moet daarom per direct een noodfonds worden opgericht, vindt Tweede-Kamerlid Boelhouwer (PvdA). Staatssecretaris Schultz van Haegen (Verkeer en Waterstaat) laat de haalbaarheid van een schadefonds voor gedupeerden onderzoeken, zo besloot ze vorige week.

Boelhouwer ziet in het fonds een rol weggelegd voor de gemeenten, de provincies en de waterschappen. ,,Iedereen moet meedoen, zodat er een goed gevuld noodfonds ontstaat voor de bewoners.''

Het voorgestelde landelijke schadefonds zal de schade volledig vergoeden. Hypotheekverstrekkers moeten ook bijdragen aan het schadefonds, vindt Boelhouwer. ,,Zij zien hun kapitaal in rook opgaan, als deze huizen niets meer waard zijn.''

Volgens Boelhouwer is het rijk ,,niet financieel verantwoordelijk.'' Maar ook de bewoners treft volgens het Kamerlid geen schuld: ,,Niemand kan weet hebben van waterstanden onder zijn huis.''

Als het schadefonds er is, moet de verantwoordelijkheid voor toekomstige gevallen nauwkeurig worden vastgelegd in de herziene waterwetgeving. Dat is nu nog niet het geval. De verantwoordelijkheid voor het grondwaterpeil is niet vastgelegd, waardoor overheid en de eigenaars naar elkaar wijzen. Maar hoe langer een paal `droog staat', hoe destructiever de paalrot uitpakt, benadrukken deskundigen.

Dordtneaar Michel Faassen is sceptisch: ,,Bij het voorstel voor dit schadefonds dacht ik direct: is dit weer zo'n zoethoudertje? Maar beter iets dan niets.''

Paalrot en palenpest maken de eigenaar vaak tot gevangene van zijn eigen huis, het is onverkoopbaar geworden. ,,Er zijn constructies bedacht waarin de koper en de verkoper ieder de helft van het herstel voor zijn rekening neemt. Maar met zulke grote schade lukt me dat niet. Het herstel kan ik niet betalen'', zegt Faassen. Bij nader onderzoek bleek de hele buurt aan paalrot te lijden. De schade varieert per huizenblok. Sinds de omvang van het probleem duidelijk werd, raakte Faassen overspannen, en hij wil het liefst vertrekken. Maar weg kan hij niet.

Herstel is overigens niet simpel en de problemen zijn niet alleen technisch van aard. ,,Funderingspalen kunnen alleen per huizenblok worden hersteld'', zegt voorzitter Ad van Wensen van de Dordrechtse Belangenvereniging Funderingsproblematiek. ,,Als één bewoner in een huizenblok het geld niet heeft, kan dat hele huizenblok niet gerenoveerd worden. Mensen raken door die druk psychisch in problemen, en raken in extreme gevallen zelfs hun baan kwijt. Sommige buurtbewoners zijn inmiddels de wanhoop nabij.''

Elly van de Vlugt van Ooms Makelaardij in Dordrecht: ,,De koper gaat dit probleem niet kopen, dus betaalt niet het volle pond. Het is schipperen: er zijn gevallen van wanhoop geweest, waarin het huis vanwege tijdsdruk voor welke geboden prijs dan ook werd verkocht. Huizen met paalrot zijn niet geheel onverkoopbaar, we hebben er genoeg verkocht. Maar dergelijke panden zijn wel veel minder waard.''

Om problemen als in Dordrecht voortaan te voorkomen moet de wetgeving voor grondwater nauwkeuriger worden vastgelegd, vindt Kamerlid Boelhouwer. En er is haast geboden: ,,Er is, om deze huizen te redden, geen tijd meer om het probleem van de paalrot uitgebreid in kaart te brengen. We moeten geen bestuurlijke studie meer willen doen naar de oorzaken. Het is in ieders belang dat dit probleem zo snel mogelijk opgelost wordt.''

Michel Faassen kan inmiddels zijn slaapkamer niet meer in, omdat de muren op instorten staan. Faassen en zijn vrouw slapen nu in een bijkamertje.