De kudde heeft altijd gelijk

Een pensioenbelegger is ook maar een mens. Hij is wars van kuddegedrag, maar met zijn gedrag komt 'ie toch steeds weer in een kudde terecht. Hij móét geld verdienen, maar is nog banger om het te verliezen.

Voor de professionele pensioenbazen, die in Nederland samen meer dan 500 miljard euro beleggingen beheren, waren 2001 en 2002 rampzalige beleggingsjaren. Maar 2003 was een verademing. Dit jaar is het behelpen met lage rendementen op de klassieke beleggingen in aandelen en effecten met vaste rente.

Maar gelukkig hebben zij de prijsexplosie van olie en andere grondstoffen. De rendementen van de pensioenwereld drijven op dit moment op de spectaculaire winsten die zij behalen op hun beleggingen in grondstoffen, zoals olie. Zij kopen overigens de grondstoffen niet in fysieke vorm, maar beleggen via de (papieren) termijnmarkten.

PGGM, het fonds voor verpleegsters en welzijnswerkers, pakte in de eerste negen maanden ruim 36 procent rendement met grondstoffen, ABP (ambtenaren en leraren) 32 procent, het pensioenfonds voor de Metalektro, dat wat later met deze categorie begon, verdiende toch nog 19,5 procent en de twee pensioenfondsen van KPN maakten ruim 21 procent.

Hun klanten, miljoenen werknemers en werkgevers, kunnen tevreden zijn. De beleggingsstrategie van hun pensioenfonds werkt. Grondstoffen blijken een uitstekend tegenwicht te bieden tegen een malaisestemming onder klassieke beleggingen.

Maar met succes komt de eerste wet van Bommel: geld trekt geld aan. De pensioenbeheerder die een risicoreducerende belegging in grondstoffen dacht te doen, wordt opeens ingehaald door geldlui die juist extra risico's willen nemen, met extra rendement. Iedereen die nog geld over had en een gokje wil wagen is de afgelopen maanden in grondstoffen gestapt. De rationele pensioenbelegging is opeens onderdeel van irrationele marktkrachten, waarin steeds meer deelnemers hun eigen prestaties overschatten en olie op het vuur gooien.

Het kuddegedrag levert de pensioenbeleggers direct geld op én is een vorm van verzekering. Als het rendement op grondstoffen omslaat in verlies, wat vroeg of laat zal gebeuren, kan de belegger tegen critici zeggen: ja, maar ik heb geen fout gemaakt. Alle beleggers deden het.

De vorige keer dat beleggers zich zo lieten meeslepen was in het laatste kwartaal van 1999, toen zij de eeuw afsloten met een speculatieve drift die internethausse heette en in een beurskrach eindigde. Met één verschil: auto's lopen niet op internet-aandelen, wel op benzine.