Opelaner somberen over dreigend massaontslag

Bij Opel in Bochum staan de banden al bijna een week stil.

Een wilde staking als protest tegen dreigend massaontslag. Vandaag is de beslissende dag.

Het bier in Haus Haase kostte gisteren 90 cent. Solidariteitsprijs voor `Opelaner'. Haus Haase, stamcafé van menig fabrieksarbeider, ligt comfortabel langs de route die uit de binnenstad naar de fabrieken voert. Dinsdagmiddag was het er afgeladen vol. Mannen in grijze overalls van hun werkgever en rode petjes van hun vakbond namen er snel een kleintje pils.

De stakers zijn rumoerig en gespannen. Na zes dagen staken weet iedereen dat het uur van de waarheid dichterbij komt. Bonden, ondernemingsraad en een kleine groep werkwilligen dringen er al dagen op aan het werk snel te hervatten. Zij willen onderhandelen. De stakers eisen de garantie dat hun fabriek open blijft en dat er geen gedwongen ontslagen zullen vallen.

Het Amerikaanse moederconcern General Motors wil in Duitsland 10.000 arbeidsplaatsen schrappen om zo de kosten met 500 miljoen euro te verlagen. GM draait in Europa (63.000 werknemers) met verlies. In zes jaar zorgden Opel en Saab bij GM voor een tekort van 2,5 miljard euro. Een omvangrijke sanering heeft nog niet tot het gewenste resultaat geleid. De hoge loonkosten in Duitsland zijn het concern een doorn in het oog.

De werknemers in Bochum vrezen dat ze in de concurrentiestrijd tussen GM-fabrieken in Europa het onderspit zullen delven. Hun fabrieken zijn niet zo modern als de vestiging in Opel-bakermat Rüsselsheim. Eén handicap vormt het feit dat de productie in één van hun fabrieken over twee verdiepingen is verdeeld, zegt heftruckchauffeur Michael Speer in Haase.

Wat begon als een spontane en niet door de bonden gelegimiteerde actie begint langzaam te knellen. Wilde stakers krijgen geen uitkering. ,,Er komt al zes dagen geen geld binnen'', sombert een man aan de bar. Vooral voor collega's met jonge kinderen wordt dat een probleem, zegt hij.

Maar de stakers weten ook dat het bedrijf de pijn langzaam begint te voelen. Als de productie in alle Europese vestigingen stilvalt kost dat 30 miljoen euro per dag. Bijna is het zo ver. In Antwerpen en Rüsselsheim werd gisteren niet gewerkt omdat er geen onderdelen uit Bochum arriveren. In Groot-Brittannië is het magazijn bijna leeg, in het Poolse Gleiwitz kunnen ze nog verder tot maandag. In Bochum worden onder andere assen, deuren en uitlaten vervaardigd voor de Opel Astra die elders geassembleerd wordt.

Ook politici zetten de arbeiders onder druk. Kanselier Schröder en minister van Economische Zaken, Wolfgang Clement, beide SPD, hebben de staking bij de drie Opel-fabrieken in Bochum als begrijpelijk maar onverstandig van de hand gewezen. Zij willen dat het conflict op de beproefde Duitse methode wordt opgelost: via geordend overleg. De stakers hebben genoeg van overleg. Clement, geboren in Bochum, staat bij Haase sinds kort te boek als verrader.

In heel Europa gingen gisteren 50.000 mensen de straat op uit protest tegen de sanering. In Rüsselsheim en Kaiserslautern werd gedemonstreerd, Saab onderbrak de productie kortstondig voor een protestvergadering. In Bochum zijn ze blij met die steun, maar ze weten ook dat iedereen nu op de eerste plaats aan zichzelf denkt.

In café Haase, waar op gewone dagen darts en voetbalclub VFL Bochum de adrenaline opzwepen, wordt de gast in burger met argwaan bejegend. Een controleur van de bedrijfsinterne veiligheidsdienst die de alcoholconsumptie noteert? Of, erger nog, een spion van de directie die moet uitvissen wie de oproerkraaiers zijn? Had een grote krant niet geschreven dat de stakingsleiders onmiddellijk ontslag boven het hoofd hangt? Het leeuwendeel van de mannen wil niet gestoord worden, vrijwel niemand wil met zijn naam in de krant.

Friedhelm Wurm verspert bruusk de weg. ,,En wie bent u?'' Hij is net met vervroegd pensioen. Na een levenslange loopbaan bij de fabriek. Ooit had hij 20.000 collega's. Toen hij eerder dit jaar afscheid nam waren het er nog maar 9.600. Straks zijn het er mischien nog maar 6.000. De problemen bij Opel zijn een ramp voor de stad, zegt hij. ,,Toen de mijnbouw achteruit ging, begon Opel te expanderen. Voor onze vaders was dat de redding.''

's Ochtends hebben de stakers deelgenomen aan een protestbijeenkomst in het centrum. Voor het Schauspielhaus hebben ze met vlaggen gezwaaid en gejoeld. Ze hebben geluisterd. Naar adhesiebetuigingen. Van een vertegenwoordiger van de Evangelische Kirche. Van een Spaanse vakbondsman. Van afgevaardigden van het personeel van concurrerende autofabrikanten Volkswagen, DaimlerChrysler, Ford en Porsche. Een delegatie van ThyssenKrupp was er ook. In de voorste rij werd gezwaaid met de vlaggen van mijnwerkersorganisaties die herinnerden aan de vervlogen gloriedagen van Bochum. De Duitse sprekers hadden steevast afgerond met de oude mijnwerkersgroet Glückauf. ,,In Duitsland accepteren we het niet dat er van bovenaf over het lot van mensen wordt beschikt'', had Alfred Bruss van de protestantse kerk gezegd. ,,In Bijbel wordt alleen over broeders gesproken, niet over heersers en ondergeschikten.'' De afgevaardigde van Ford uit Keulen had verteld hoe ook zij begin dit jaar door een diep dal waren gegaan. ,,Wij arbeiders moeten nu bloeden voor de blunders van goedbetaalde mannen in krijtstreep.''

In Haus Haase wordt na afloop verwoed gediscussieerd over de juiste strategie voor de komende uren. OR en directie hebben een gezamenlijke verklaring opgesteld. Gedwongen onstlagen zullen gemeden worden, voor zo ver dat kan. De productie in Bochum blijft tot na 2010, mits de fabrieken concurrerend produceren.

Vier mannen van Fabriek 2 vinden de tekst te vrijblijvend. Het gaat over het verschil tussen kunnen en moeten. ,,Ik kán naar de WC gaan, maar ik móét sterven'', zegt een man met een snor. Maar ze vrezen dat een meerderheid het compromis toch zal accepteren. ,,Ik wil liever een maand doorbijten'', zegt een jonge man uit de nachtploeg met een wit hondje, Billie, op schoot. ,,Anders moeten we straks weer actievoeren en dat komt er dan niet van.''

De arbeiders van de middagploeg dwongen gistermiddag in een tumulteuze vergadering met de OR af dat alle werknemers van Opel Bochum vandaag over het verdere verloop van de staking kunnen stemmen. Gisteravond draaide in het Schauspielhaus een film van Michael Moore over de teloorgang van de Amerikaanse stad Flint, nadat GM daar een fabriek had gesloten.