En weer verdwijnt een zandpad

Vrij wandelen is lastig in het ,,verhokte'' Nederland. Onverharde zandpaden op het platteland verdwijnen. Ervoor in de plaats komen ,,lollige wandelroutes''.

Het is stil aan de overkant van de weilanden, langs de bosrand, op de oude weg naar Borculo. Er wandelt niemand op het zandpad dat is begroeid met gras en vol kuilen zit. Binnenkort wordt het eeuwenoude pad ,,aan het openbaar verkeer onttrokken''. Omwonenden en het landelijke wandelplatform hebben de gemeente Borculo hierom voor de rechter gedaagd. Zij spreken van ,,een aantrekkelijk en goed begaanbaar karrenspoor'' van grote cultuurhistorische, landschappelijke en recreatieve waarde. ,,Ik loop er vaak met de honden'', zegt Ria Koeslag, een Cesar-oefentherapeut die in de buurt woont en actie voert.

Niet iedereen in de Achterhoek is geschokt door het verdwijnen, samen met een aantal andere stukken zandpad in de omgeving, van de oude weg naar Borculo. ,,Paden genoeg'', is de meest gehoorde reactie van wandelaars in het coulissenlandschap, hier kampenlandschap genoemd. Ook Marcel Harbers en Marian Ruesink vinden opheffen van het pad wel ,,logisch'', nu de gemeente Borculo het onderhoud heeft verwaarloosd. Zij hebben een melkveehouderij die grenst aan het enkele honderden meters lange zandpad. ,,We zouden het pad graag behouden, want we moeten er met de trekker overheen'', zegt Marcel. Maar het zit nu vol kuilen en hobbels. ,,En er groeit onkruid dat op onze weilanden komt'', zegt Marian. Dan maar beter weg met dat pad. ,,Wij zaaien het in met gras en trekken het bij ons bedrijf.''

De mogelijke sluiting van de oude weg naar Borculo is ,,een schandaal'', zegt directeur Henk Dikker Hupkes van de Stichting Wandelplatform, een koepelorganisatie van recreatieclubs. Dikker Hupkes: ,,Het sluiten van wandelpaden door gemeenten druist in tegen rijksbeleid en provinciaal beleid. Sinds de jaren vijftig zijn er honderden kilometers onverharde weg verdwenen. Dat gebeurde vooral door ruilverkavelingen. Maar tegenwoordig is de trend om paden te behouden. Het rijk publiceert nota's die ertoe oproepen de identiteit van het platteland te versterken, de cultuurhistorische waarde te beschermen en toegankelijk te maken voor recreanten.''

Voor de rechtbank in Zutphen, die over enkele weken uitspraak doet, haalde het wandelplatform het streekplan van de provincie Gelderland aan. Daarin staat over de Achterhoek: ,,Wandelen, fietsen, paardrijden en kanovaart zullen verder worden bevorderd. Ook voor survivalachtige activiteiten leent het gebied zich uitermate goed. Het fijnmazige netwerk van paden, wegen en waterlopen biedt vele mogelijkheden om op voort te bouwen. De karakteristieke zandwegen moeten daarbij zoveel mogelijk in stand worden gehouden.''

Borculo is een voorbeeld van de groeiende tegenwerking die wandelaars ondervinden, zegt directeur Henk Dikker Hupkes van het Wandelplatform. Hij spreekt van ,,de verhokking van Nederland''. Spoorlijnen, autowegen en kanalen doorsnijden het landschap zonder dat wandelaars de kans wordt geboden deze infrastructuur te kruisen. Dikker Hupkes: ,,Je kunt niet meer van het ene gebied naar het andere wandelen.'' Er worden regelmatig ecoducten gebouwd om leefgebieden van dieren te vergroten. ,,Maar waarom alleen voor de woelmuis en het edelhert? Waarom mogen wij daar niet op?'' De situatie is nog verergerd doordat het aantal spoorwegovergangen wegens ,,doorgeschoten veiligheidsdenken'' wordt gereduceerd. Dikker Hupkes: ,,Er zijn de afgelopen vier jaar 273 overgangen gesloten zonder dat daarbij is nagedacht over het recreatieve en sociale belang dat daarmee wordt geschaad. Wij roepen op tot nuchter nadenken over veiligheid. Zet er een zigzaghekje neer, voor mijn part een tourniquet zodat wandelaars er in elk geval nog overheen kunnen.''

Een groep militante wandelaars, Nemo, eiste onlangs zelfs de invoering van een Wandelwet. ,,In Nederland heeft de wandelaar geen rechten'', aldus de actievoerders. De wandelaars roepen medestanders op om hekken en verbodsbordjes te negeren en te overtreden. ,,Wandelen over bedreigde of verboden voetpaden is de enige manier om ze te behouden, daarom heeft het landschap de wandelaar nodig.'' Zo ver als Nemo wil het Wandelplatform niet gaan. Directeur Dikker Hupkes: ,,Het zijn de krakers van de wandelbeweging.'' Wel deelt hij de zorg om het gebrek aan avontuur dat de wandelaar bedreigt. ,,Er valt niets meer te ontdekken. Wie zijn voordeur uitloopt, moet meer kunnen doen dan per auto van de ene parkeerplaats naar de andere te rijden om in uiterwaarden vaste rondjes te lopen. Alles wordt tegenwoordig verhokt of in lollige wandelroutes vermarkt.''

Het bestuur van Borculo wil de komende tijd met de wandelaars ,,in gesprek komen'', zegt waarnemend burgemeester Nico Gerzee. De onttrekking aan het openbaar verkeer betekent niet automatisch dat er niet meer gewandeld mag worden. ,,Wij verwijderen deze zandpaden van de gemeentelijke wegenlegger omdat de paden eigenlijk niet meer als zodanig zijn te herkennen'', zegt de burgemeester. Met het besluit vervalt wel de gemeentelijke onderhoudsplicht. Over de waarde van zandpaden is echter geen discussie mogelijk. ,,Daar hechten wij een groot belang aan.'' Borculo heeft zelfs een landschapscoördinator in dienst, Jan-Luc van Eijk. Hij zegt: ,,Ik ben een groot voorstander van onverharde wegen. Ze zijn de beelddragers van het landschap en zijn van belang voor geelgors, patrijs en groene specht, zeldzame vogels die hier voorkomen. Ja, ik kan dagen over dit landschap praten.''