Tegendraadse en zoetige lessen over leer islam

Het onderwerp is zo politiek correct dat je er opstandig van wordt. De bloeitijd van de islam willen de bedenkers van de theaterkaravaan Cordoba! in herinnering roepen, de Gouden Eeuw in de Zuid-Spaanse stad Córdoba rond het jaar 1000, toen daar het niveau van beschaving ver vóór lag op de rest van Europa. Toneelgroepen en schrijvers uit heel Nederland werkten aan twaalf voorstellingen over dit onderwerp. Het is alsof de bedenkers van Cordoba! ons ertoe willen dwingen de islam te waarderen: ,,Wij hebben,'' lijken zij te roepen, ,,onze cultuur aan de grote uitvindingen van de moren te danken, dus niemand mag ooit nog beweren dat de islam achterlijk is!''

Op zoek naar de zwarte merel van Carel Alphenaar is precies zo'n keurig demonstratiestukje waar je bij een manifestatie als deze niet omheen kunt. De negende-eeuwse zanger en topkok Ziryab, bijgenaamd De Zwarte Merel, dient hier als rolmodel voor de afwezige moslims in de zaal. De afwezige politici Hirsi Ali en Wilders krijgen ingewreven dat zij heel wat vriendelijker over moslims zouden denken als ze Ziryabs muzikale genie zouden kennen. Charmant spel van de Turkse Brabander Sali Cifteci, dat wel, maar verder onverteerbaar. Net als Al-Tasrif door het Onafhankelijk Toneel. Gerrit Timmers in de rol van een Italiaanse arts hangt week van eerbied aan de lippen van de moslimchirurg Abulcassis. Overijverig vertaalt hij de wijze woorden van de Arabisch sprekende acteur. Een onhandige, tijdrovende constructie en ook nog eens houterig uitgevoerd. Het Rotterdamse gezelschap revancheert zich enigszins met een tweede stuk, Mijn waardeloze slavin, een fantasie over slavernij en vriendschap met in de swingende hoofdrollen Fleur Renes en Romana Vreede.

Gelukkig houden niet alle gezelschappen zich aan het brave lesje. Koos Terpstra van het Noord Nederlands Toneel stopte zijn scepticisme reeds in de titel van zijn stuk: In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. De heersende kalief in deze harde parabel vindt dat het te goed gaat in zijn land; zijn volk is in lamlendigheid vervallen. Hij zet een misdadiger op de troon, die de zaken grondig aanpakt. Tegenstellingen worden aangescherpt, idealen nieuw leven ingeblazen, normen en waarden dwingend opgelegd. Het is haast onmogelijk om de verwijzingen naar het huidige Nederland over het hoofd te zien en Terpstra's overtuiging dat het grootste gevaar van de moraalridders komt, krijgt meer dan duidelijk vorm. Lotte van den Berg ensceneert het drama als een ontsporende show met nonchalant spel.

Ook de Brusselse groep Dito'Dito steekt met de zoetige boodschap vrijelijk de draak. De bewondering voor het vreedzame samenleven van moren, joden en christenen in modelstad Cordoba maakt hier plaats voor twijfel. Een jood, een moslim en een christen komen op met een vijgenblad voor de door hun godsdienst gedicteerde schaamte. Een pal onder de mannenkruisen beginnende tekstbalk vertaalt hun Vlaamse, Hebreeuwse en Arabische gedachten. Kutmarokkaan, denkt David over zijn makker Jamal. Hij vraagt zich af of Jamal soms ,,deel uitmaakt van een netwerk''. Paranoia alom onder deze vrienden. Ze moeten een kookprogramma presenteren, maar de samenwerking, zoals bij het `asperges besnijden', verloopt uiterst moeizaam. Steeds losser en absurdistischer wordt het verband met het uitgangspunt van het stuk: Ziryab, de Zwarte Merel uit het stuk van Alphenaar, die de asperge in Europa introduceerde.

Woord van Rieks Swarte en Gerardjan Rijnders combineert humor met originaliteit. Een architect (Swarte) gaat op zoek naar het geheim van de Córdobaanse bouwkunst. Het overtuigende college wordt onderbroken door zijn secretaresse (Joke Tjalsma, zeer op dreef) die zich opwindt over de veroveringsdrang der gelovigen. Hoewel ook deze kritiek politiek correct is, want gelijkelijk over alle religies verdeeld, maakt ze toch een verstandiger indruk dan het elders in Cordoba! opduikende islam-omhelzende gekweel.

Festival: Cordoba! Gezien: 16/10 Verkadefabriek, Den Bosch. Tournee t/m 28/11. Inl: www.cordoba.nl.