Mustn't moan

Onze correspondent in Londen vond met vallen en opstaan zijn weg in de Engelse taal en omgangsvormen. Een korte handleiding.

Man 1 aan telefoon: ,,Hallo, hoe gaat het?''

Man 2 met lichte zucht: ,,Not so bad.''

Man 1: ,,Oh? Toch niks ergs?''

Man 2: ,,Nee, nee, echt.''

Man 1: ,,You don't sound too well.''

Man 2: Het heerst, hè. It'll get worse before it gets better, I suppose.''

Man 1: ,,O, nou ja, maar het beste van hopen. Waar ik voor belde...''

Het heeft even geduurd, maar ik ben eruit. Britten klagen helemaal niet om te zeggen wat eraan scheelt, laat staan om een oplossing te vinden voor een probleem. Want stilzwijgend nemen beide partijen aan dat er toch niks aan te doen valt. Klagen, moaning, is vooral een sociaal, bijna vrolijk en in elk geval geruststellend ritueel.

Over het weer, of de ondergrondse die niet rijdt en misschien zelfs over de regering (net zoiets als het weer). Over kwaaltjes, of de baas die weer een bloody temper heeft, of wie de afwas weer niet heeft gedaan. De mededeling zelf doet er eigenlijk niet toe. Het gaat eerder om het maken van bepaalde geluiden. Zelfs zeggen dat je niet moet klagen (,,Mustn't moan'') is een geliefde variant van het klaagritueel.

Klagen onder kennissen, zoals bij het dialoogje hierboven, kan de inleiding zijn voor een gesprek. Maar wildvreemden doen het ook voortdurend tegen elkaar, bij de bushalte of in de rij voor een loket, juist om te vermijden dat je een echt gesprek met een onbekende zou moeten beginnen.

Klagen over een neutraal onderwerp (,,Bloody rain'', ,,Nou, het schiet weer lekker op, het is zeker maandag'') doorbreekt de stilte, maar je voorkomt dat je jezelf hoeft bloot te geven. En zich blootgeven is het laatste wat de Britten graag doen. Klagen is verbaal pas op de plaats maken, een communicatieve placebo.

Er zijn wel een paar regels waar je je aan moet houden. De stilzwijgende afspraak dat het weliswaar om een onoplosbare, maar verder onbelangrijke kwestie gaat, mag bijvoorbeeld niet worden geschonden.

,,Morning, hoe is het?''

,,Goed dat je het vraagt. Slecht. Ik heb net de uitslag van het onderzoek gekregen.''

Zo'n dialoog is ondenkbaar. Veel te embarrassing. Voor beide partijen. Klagen moet dus geen echt klagen worden. Niets erger dan een moaner te worden genoemd.

Het moet ook een besloten ritueel blijven. Sterker, dat is het doel. Hoe vaak hoor je in een restaurant aan het tafeltje naast je niet klagen over het eten? Maar als de ober komt vragen of alles naar wens was geweest, zeggen ze ,,Yeah, fine'' en geven nog een fooi ook.

Klagen is ook handig om in feite het omgekeerde te zeggen. Britse ouders kunnen bijvoorbeeld rustig zeggen dat hun kinderen ,,complete useless' op school zijn. Zeg dan niet: ,,Inderdaad, het zijn luie varkens en als je ze niet achter hun Playstation vandaan haalt, wordt het nooit iets met ze'', maar, want dat is de bedoeling: ,,Welnee, joh, het valt reuze mee: Claire (of Tiffany) is juist heel erg clever! Je zou die van mij eens moeten zien!'' Waarop de ander: ,,Welnee! ..'' En zo verder.

Daarmee is meteen de laatste regel duidelijk: als buitenlander is het extra uitkijken. Meeklagen over het weer of het verkeer lukt nog net, al blijft het vinden van de juiste toon tussen lichtvoetigheid en doem een ver ideaal. Maar voor je het weet heb je de Britten met hun eigen indirecte manieren geconfronteerd. En dat is heel embarrassing. Voor jou.

Over twee weken: tafelmanieren