`Militaire rechtspraak niet op de schop'

Na de vrijspraak van Eric O. klinkt in het parlement de roep om herinvoering van de krijgsraad. Deskundigen zijn het hier niet mee eens. ,,Je kunt na één misstap niet het hele systeem hervormen.''

Het Kamerlid Hans van Baalen (VVD) was speciaal naar Arnhem gekomen om de vrijspraak van sergeant-majoor Eric O. van commentaar te voorzien. En dat commentaar was niet mals als het ging over het optreden van het openbaar ministerie in de zaak tegen O. ,,Het OM heeft de zaak volledig laten escaleren'', zei Van Baalen. Volgens hem bewijst de gang van zaken rond de marinier dat de militaire rechtspraak aan een grondige herziening toe is. Zonodig, zo zei Van Baalen, moet de in 1991 afgeschafte militaire krijgsraad weer worden ingevoerd.

Officier van justitie E. van Dusschoten had twee weken geleden zes maanden voorwaardelijke gevangenisstraf en 240 uur dienstverlening geëist tegen sergeant-majoor O. Volgens het OM had de sergeant-majoor op 27 december de zogeheten `geweldsinstructie' overtreden door ten onrechte twee waarschuwingsschoten af te vuren in de richting van een groep Irakese plunderaars, waardoor een Irakees om het leven kwam. Die aanklacht was een stuk minder verstrekkend dan de eerdere verdenking van doodslag of moord, die door de hoogste baas van het OM, procureur-generaal Joan de Wijkerslooth in een televisie-interview persoonlijk werd toegelicht.

Dat interview viel al niet goed. En na de vrijspraak van gisteren kwam de kritiek, en niet alleen van Van Baalen. ,,Een pijnlijke misser'', zei CDA'er Kortenhorst. ,,Een totale misrekening'', zei PvdA'er Koenders. ,,Het OM koos het verkeerde spoor'', aldus Bakker van D66.

Alle partijen vinden dat het OM bij zichzelf te rade moet gaan over hoe het in de zaak tegen O. heeft geopereerd. En alle partijen vinden dat de deskundigheid van het openbaar ministerie in de beoordeling van complexe situaties tijdens missies in het buitenland tekortschiet. Die mening wordt gedeeld door de vakbond van Eric O., de belangenvereniging voor militairen VBM/NOV. Volgens voorzitter Jean Debie is het misschien beter om incidenten tijdens crisisbeheersingsoperaties niet te laten beoordelen door een officier van justitie, maar door een militair jurist. ,,De juridische regels kunnen per missie verschillen'', zegt Debie. ,,Dat zijn zaken waarmee officieren van justitie nooit geconfronteerd worden.''

Ook deskundigen op het gebied van militair recht zijn kritisch. Emeritus-hoogleraar militar strafrecht Guido Coolen vindt het moeilijk te begrijpen dat het OM zo snel heeft gekozen voor de zeer zware verdenking van moord, die leidde tot grote publieke verontwaardiging. ,,Ongelukkig'', zegt Coolen, ,,het getuigt ook niet van veel kennis van het militaire recht.''

Het OM heeft niet slim en ,,niet elegant'' gehandeld, zegt zijn opvolger aan de Universiteit van Amsterdam, Terry Gill. ,,Het OM heeft in de beginfase heel hoog van de toren geblazen, de marinier naar Nederland laten brengen, zelf de publiciteit gezocht. Dat vond ik toen al een foute stap. Nu is het nog duidelijker dat dit heel overtrokken was.'' Maar het gebrekkige optreden van het OM betekent nog niet dat het hele militaire rechtspraak op de schop moet, vinden zowel Coolen als Gill. ,,De voorstellen van de politiek gaan veel te ver'', zegt Coolen. De emeritus-hoogleraar denkt dat met ,,kleine aanpassingen'' de militaire expertise van het OM kan worden verbeterd. Terry Gill vindt ,,de hele toestand'' over hervormingen van het militaire strafrecht onzin: ,,Je kunt niet aan de hand van één misstap het hele systeem gaan hervormen.'' Gill wijst er op dat het OM sinds enige tijd nauwer samenwerkt met Defensie. Zo zijn er meer militair-juridische experts gestationeerd in Arnhem, die door het parket kunnen worden geraadpleegd. Bovendien, zegt Gill: ,,Je moet het OM niet verwarren met de miltaire kamer van de rechtbank. Die functioneert goed. En iedereen is erg tevreden met de uitspraak.''

Het OM ging in een reactie op het vonnis gisteren in op de kritiek. Het parket wijst er in een persbericht fijntjes op dat de rechtbank de handelswijze van het OM heeft goedgekeurd. Met zijn publieke optreden was De Wijkerslooth niet op de stoel van de rechter gaan zitten, vond de militaire kamer. Volgens het vonnis bevatte het dossier ,,voldoende aanknopingspunten'' voor de verdenking van doodslag of moord. ,,Naar het oordeel van de militaire kamer is er geen sprake van een ernstige schending van beginselen van goede procesorde door het OM'', aldus het OM.