Het Beeld

Als je de term documentaire ruim definieert, zag ik er gisteren vier vlak achter elkaar. Drie waren afleveringen in een serie, omdat de moderne zenderprogrammering niet van lengte houdt, en één stond op zichzelf. Alle vier boden verrassende invalshoeken, en waren niet slecht, al verschilden vorm en toon radicaal van elkaar.

Het eerste deel van Die Bushs - Eine amerikanische Dynastie (Duitsland 1) en het laatste deel van De geheime dienst - De BVD en de Koude Oorlog (Dokwerk/NPS) vertonen nog de meeste overeenkomst. Beide series vertellen de geschiedenis van een pikant politiek onderwerp van binnenuit, met talloze talking heads van nauw betrokkenen en ook heel veel prachtig archiefmateriaal. Strikt genomen bevatten beide series geen primeurs, maar confronteren ze een breder publiek wel met nieuwe inzichten. Een van de biografen van George W. Bush verklaart diens grimassen, wanneer hij zich in het nauw waant, uit een traumatische periode in zijn jeugd. Moeder Barbara Bush herinnert zich hoe de zevenjarige George na de dood aan leukemie van zijn kleine zusje Robin vriendjes wegstuurde, omdat hij met zijn moeder moest spelen. Met clownesk gedrag probeerde hij haar dan op te vrolijken. De makers, Thomas Berbner en Christoph Lütgert, ontrafelen ook de geschiedenis van de familie van industriëlen en politici, en tonen aan hoe dun het laagje Texasleder is bovenop generaties New England eikenhout.

Chris Vos en André van der Hout, die eerder de 1.412 dagen van het kabinet-Den Uyl documenteerden, gingen in hun film over de BVD evenmin over één nacht ijs. Twee afleveringen zijn te weinig om alle getuigenissen over infiltraties in linkse bewegingen goed uit te spitten. Ene Chris Petersen vertelt met zwarte plakbaard hoe hij een door de BVD opgerichte maoïstische splinterpartij leidde en in Peking de lekkerste hapjes gevoerd kreeg door Zhou Enlai.

De impact van het humanisme van de begrafenisondernemers in het eerste deel van De mensen van de uitvaart (NCRV), geregisseerd door Joris `Taxi' Linssen, werd enigszins getemperd door onthullingen in Nova over structureel gesjoemel met nota's in dezelfde branche. Maar het is oerhollands, Man bijt hond-achtig realisme, met vrijmoedig gefilmde lijken.

De aankoop door Dokument (NCRV) van de bekroonde BBC-documentaire Lager, Mum and Me kreeg de versimpelde Nederlandse titel Mama, drink niet meer! Geraffineerd vermengt maakster Min Clough herinneringen aan haar eigen alcoholistische vader met beelden van de afkickende 39-jarige Diane uit Birmingham en de video-opnamen door haar 12-jarige dochter Nanzer. Het wordt een permanent gespiegel van motieven en percepties, zo intiem als de kleine videocamera's maar in iemands leven kunnen doordringen. Ook dit is een valide documentaire vorm, die helaas tegenwoordig door veel omroepen als de enige nastrevenswaardige wordt gezien. In handen van mindere regisseurs dan Min Clough ontaarden die egodocumenten soms in maniertjes, en je wilt toch ook wel eens iets anders zien.