Fascisten op Ameland

Het fenomeen asielzoeker is niet van de laatste decennia. Het historisch programma Andere tijden ontdekte al asielzoekers op Ameland van voor de Tweede Wereldoorlog. Een groep van 34 Spaanse fascisten kreeg er van 1937 tot 1939 politiek asiel.

Het is algemeen bekend dat in de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) linkse Nederlanders meevochten tegen de fascisten van generaal Franco, maar dat aanhangers van Franco in Nederland asiel kregen op Ameland is minder bekend. Als de rechtse generaal Franco in Spanje in juli 1936 een coup pleegt tegen de net aangetreden linkse regering, breekt binnen een paar dagen een burgeroorlog uit. Begin 1937 is die in Madrid in volle gang.

Aanhangers van Franco worden opgejaagd door communisten en anarchisten. Zo'n 120 advocaten, artsen, studenten en militairen vluchten de Nederlandse ambassade in. Velen zijn van adel – een van hen is directe familie van de Spaanse koning. Nederland mengt zich niet in het Spaanse geweld en zit in zijn maag met de vluchtelingen in de ambassade. Na onderhandelingen tussen de Nederlandse en Spaanse regering krijgen de vluchtelingen hier politiek asiel, onder voorwaarde dat zolang de burgeroorlog duurt, de mannen niet terug mogen om zich in de strijd te mengen.

De vrijgezelle mannen en één getrouwde Spanjaard met vrouw en dochter verblijven anderhalf jaar op het waddeneiland. Ze logeren in Hotel de Boer (nu De Jong) in Nes. Alles mocht, als ze het eiland maar niet verlieten. Ze kuierden over het strand, speelden biljart, tennisten en maakten Amelandse schonen het hof. Zo verwekte Pedro een kind bij een Amelands meisje. Hij heeft het nooit gezien: zodra de Burgeroorlog is afgelopen, gaat de groep terug naar Spanje. Niet één van hen keert er ooit terug.

In de uitzending drie van de Spaanse asielzoekers en een aantal oude Amelanders, die zich de Spaanse invasie nog goed herinneren. Met onder anderen Amelands lokale historicus Jan Fokkema en de dochter van Pedro `Spanjooltje' Annelies, nu 65. Zij hoorde tijdens de research voor deze uitzending van het bestaan van haar twee Spaanse halfzusjes, die ook aan het woord komen.

Andere tijden: Asiel op Ameland, NPS, Ned.3, 21.00-21.30u.