Winterreise

,,Schubert is als Mozart. Zijn muziek lijkt eenvoudig, maar in die eenvoud schuilt de complexiteit. Als jonge zangeres stortte ik me daarom liever op de liederen van Schumann. Zijn extreem romantische manier om gevoelens te uiten sloot toen naadloos aan op mijn eigen gevoelsleven. Pas een paar jaar geleden merkte ik dat ik was veranderd. Opeens voelde ik me wél aangetrokken tot de eenvoud van Fauré, Mozart en, bovenal, Schubert. Zijn Winterreise is voor mij een wonder van diepte en eenvoud. De cyclus behandelt alles waar het menselijk leven om draait: liefde, eenzaamheid en tot slot: de dood.''

Met haar diepe en donkere timbre maakte de alt Nathalie Stutzmann deze zomer nog grote indruk in de solopartij van Mahlers Derde symfonie in het Amsterdamse Concertgebouw. Deze zomer verscheen haar cd-opname van Schuberts liedcyclus Winterreise, die bijna altijd door mannelijke zangers wordt gezongen.

,,Toen ik jong was, studeerde ik bij de legendarische bas-bariton Hans Hotter. Hij zei tegen me: `Ooit moet jíj Winterreise zingen'. Dat is me altijd bijgebleven. Ik heb Hotters opname van Winterreise altijd erg bewonderd om de natuurlijke manier waarop hij de emotie vertolkte. Daar heb ik nu zelf ook naar gestreefd, maar het viel me niet mee. Je verdiept je in details, tekst, symboliek. Maar uiteindelijk moet het instinct het overnemen. Een intellectueel interessante Winterreise zingen zoveel zangers. Maar ontroeren – dat lukt maar weinigen.

,,De liedteksten van Wilhelm Müller die Schubert in zijn Winterreise heeft getoonzet, zijn typisch romantisch. De protagonist neemt afstand van een verloren liefde en vindt uiteindelijk rust in de dood. Althans, zo duid ík de betekenis van het slotlied Der Leiermann. Die totale verstilling in harmonie en melodie; wat kan die anders betekenen? Wanneer je zelf het geluk hebt gesmaakt échte liefde te leren kennen, is het verlies daarvan meer dan genoeg reden om de dood te willen zoeken. Het kost me überhaupt geen moeite me in Müllers teksten in te leven. Ik ben een ontzettende romantica.

,,Wanneer ik Winterreise zing, ervaar ik de cyclus van 24 liederen eigenlijk als één lang lied van 75 minuten. In dat grote geheel zijn wel specifieke momenten die me steeds weer bijzonder verbijsteren door de eenvoud en de schoonheid. Ik heb een `coup de coeur' voor het lied Frühlingstraum, bij voorbeeld. En ook de eerste maten van Einsamkeit, de manier waarop de stem uit het niets lijkt te komen opzetten, vind ik steeds weer diep aangrijpend. De essentie van een goede uitvoering van die liederen ligt voor mij besloten in de oprechtheid van de emotie die wordt overgedragen, en in de symbiose tussen stem en piano. Ik had de mazzel dat mijn pianiste ontzettend veel affiniteit heeft met Schuberts muziek. Haar fraseringen hebben me erg geholpen.

,,Het heeft me verbaasd dat mensen zo heftig reageren op het feit dat ik als vrouw Winterreise zing. Om te beginnen: ik ben niet de eerste. Maar waar het me vooral omgaat, is dat het er niet toe zou moeten doen. Ik heb zelf óók uitvoeringen door vrouwen gehoord die ik raar vond, die me niet overtuigden. Maar dat geldt ook voor uitvoeringen door tenoren. Bij Winterreise past een donkere stem, en die heb ik. Als Schubert echt wilde dat een lied door mannenstem werd gezongen, noteerde hij de zanglijn trouwens in de bassleutel. Bij Winterreise is dat niet het geval. Geslacht doet dus verder niet terzake.''

Winterreise door Nathalie Stutzmann (alt) en Inger Södergren (piano): Calliope: CAL 9339. Bij de Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven soleert Stutzmann deze week in de Orfeo van Gluck. Concerten: 20/10 (Naarden); 21/10 (Drachten); 23/10 Enschede; 24/10 Den Haag; 26/10 Amsterdam; 28/10 Rotterdam; 29/10 Nijmegen. Inl.: www.bachvereniging.nl of (030) 251 34 13