`Verhuizing van de Barnes is een misdaad'

Een rechter moet beslissen of de geplande verhuizing van de grootste privé-kunstcollectie van Amerika in strijd is met het testament van de oprichter.

Wat is het schilderij La Bergère van Courbet waard? Twee miljoen dollar, zesenhalf miljoen dollar of zelfs twaalf miljoen dollar? Het antwoord blijkt in niet geringe mate af te hangen van de agenda die je erop nahoudt. Dat bleek de afgelopen weken bij de rechtbank in Philadelphia, waar voor- en tegenstanders van de verhuizing van de Barnes Foundation – de grootste privé-kunstcollectie van Amerika – aan het woord werden gelaten. Niet voor de eerste, maar waarschijnlijk wel voor de laatste keer.

De bewindvoerders van de Barnes Foundation, gesitueerd in een deftige wijk buiten Philadelphia, willen de collectie verplaatsen naar een nieuw te bouwen museum in de binnenstad, zodat er meer bezoekers kunnen komen kijken naar de 181 Renoirs, 59 Cézannes, de zeven Van Goghs en honderden andere doeken en objecten. Daarvoor is een wijziging nodig in het testament van dr. Albert Barnes, een medicus die schatrijk werd met het patent op een oog-desinfectant en al zijn geld in zijn kunstverzameling stak. Bij zijn dood in 1951 wilde hij die alleen onder strikte voorwaarden voor het publiek openstellen.

Door financieel wanbeheer en de beperkingen van een onhandige locatie is de Barnes Foundation in financiële moeilijkheden geraakt. Enkele kapitaalkrachtige charitatieve instellingen zijn nu bereid miljoenen dollars te schenken voor een nieuw `Barnes Museum' dat als een belangrijke toeristische trekpleister wordt gezien voor de stad.

Volgens veel kunstliefhebbers is zo'n verhuizing niet minder dan een misdaad, omdat zij indruist tegen de filosofie van Barnes, die zijn instelling vooral zag als een soort kunstacademie, en het unieke karakter van de door hem bedachte opstelling van de collectie in het huidige gebouw in de buitenwijk Merion.

De fans hebben inmiddels laten weten dat zij de Barnes in Merion willen houden. Aanvankelijk kregen zij evenwel geen stem bij de hoorzittingen, totdat rechter Stanley Ott, die de testamentaire wijziging moet goedkeuren, besloot hen toe te laten als amica curiae, vrienden van de rechtbank. Maar een partij zijn ze nog steeds niet. Ze kunnen dus niet in hoger beroep gaan tegen de uitspraak. Wel mogen ze alles betwisten wat de Barnes-bewindvoerders naar voren brengen.

Toen advocaten van de Barnes-bewindvoerders wilden aantonen dat veiling van de kunst die niet wordt tentoongesteld, zoals de Courbet, onvoldoende geld zou opleveren om de stichting uit het slop te halen, lieten zij Elizabeth von Habsburg opdraven, kunsttaxateur uit New York, die getuigde dat de Courbet niet zoveel waard was. Howard Cyr, advocaat voor de Barnes-fans, wilde van haar weten hoe zij aan haar taxaties kwam. Wat bleek? Een kwart van de getaxeerde werken was uit kostenoverwegingen beoordeeld op grond van digitale afbeeldingen.

Toch werd de totale taxatie van de 19 waardevolste schilderijen, waaronder de Courbet, later bijgesteld van tien miljoen naar vijftien miljoen dollar. Advocaat Cyr extrapoleerde die bijstelling naar alle getaxeerde kunstwerken die geveild mogen worden en kwam zo op dertig miljoen dollar uit.

Om de verwarring nog groter te maken schatte de taxateur van de Barnes-fans de waarde van de Courbet eerst op 6,5 miljoen dollar, om hem later op te waarderen naar 12 miljoen dollar, omdat een Courbet in Parijs voor die prijs van eigenaar was verwisseld. Van Habsburg vond dat ,,een absurd hoge taxatie''.

Niettemin bleken de taxaties nog niet hoog genoeg om het standpunt van de fans te staven. ,,Zelfs als je alle taxaties van de Barnes-fans bij elkaar optelt kom je niet op vijftig miljoen dollar'', aldus Barnes-advocaat Ralph Wellington. Dat bedrag is volgens rechter Ott minimaal nodig om de Barnes in zijn huidige staat te kunnen behouden. De tellingen van de Barnes-fans stopten bij 42 miljoen. Hoe zit dat? Wel, legde Cyr uit, je moet daar nog hogere toegangsprijzen, meer bezoekers, en meer fundraising bij optellen. De Barnes-bewindvoerders geloven nu juist dat voor dit alles een verhuizing naar een grotere, beter bereikbare locatie noodzakelijk is.

,,Het gaat alleen maar over geld, terwijl het in de eerste plaats een principekwestie is'', zegt Jay Raymond, een oud-medewerker van de Barnes die de advocaten inhuurde om de fans te vertegenwoordigen. ,,Dr. Barnes zou zich omdraaien in zijn graf.''

Of de verhuizing van de Barnes Foundation in Philadelphia doorgaat, moet begin november blijken, want dan doet de rechter uitspraak.