Snyders spiegelpaleis van nepwerkelijkheden

Het is bijna ironisch. Op dit moment zijn in de Appel, een van de moeilijkste museumgebouwen van Nederland, twee tentoonstellingen te zien over ruimte. Of beter: over de invloed die ruimte uitoefent op de mens. De eenvoudigste van de twee bestaat uit één beeld van de Poolse Monika Sosnowska (1972); zij bouwde een enorme `gang' die zich in kronkels over de bovenste verdieping van het gebouw slingert. Het is niet zomaar een gang: de wanden lopen scheef, de plafonds naar boven en naar beneden en soms zitten er doorkijkjes in, waardoor je een glimp van de buitenwereld kunt zien. Dat is het dan. Zelf noemt Sosnowska haar werk een architecturale installatie, maar dat is wat veel pretentie voor een simpel ervaringskunstwerk. Voor je beneden bent, ben je het vergeten.

Dat komt ook doordat de tentoonstelling op de verdieping lager wel de moeite waard is, al dringt zich dat niet direct op. Het werk van de Amerikaan Sean Snyder (1972) is op het eerste gezicht nogal documentair, met veel teksten aan de muur en maquettes en videoschermen. Het duurt even voor je doorhebt wat Snyder wil: hij zoekt beladen plekken, plekken die door hun geschiedenis of hun gebruik een onzichtbare lading hebben gekregen. Snyder vraagt zich af in hoeverre je die lading ook kunt zien. Het duidelijkst werkt die zichtbaarheid in Okinawa, de Japanse basis waar tot begin jaren zeventig Amerikaanse soldaten waren gelegerd. Het uitgaansleven en de omgeving had zich aan hun levensstijl aangepast, maar toen ze vertrokken waren, bleven de cafés en uitgaansgelegenheden leeg. Snyder legde de verlaten feestpaleizen vast met een waas van melancholie eromheen.

Ingewikkelder, maar ook indringender is Snyders montage van overgangsbeelden die journaals en nieuwsrubrieken gebruiken om de de kijker geografisch bij de les te houden. Volgens Snyder zeggen zulke tussenbeelden veel over de boodschap die de makers op hun kijkers willen overbrengen. En inderdaad, de minutenlange aaneenschakeling van zulke shots blijkt een litanie van kale daken en verlaten straten – alsof tv-makers de essentie van de wereld alleen maar zonder mensen kunnen treffen.

Zo staan er meer intrigerende analyses op de tentoonstelling, van plekken en situaties waar je in het dagelijkse leven makkelijk overheen kijkt. Af en toe valt Snyder daarbij net over de rand van het moralisme (zoals in de installatie waarin hij een propagandafilm en het `werkelijke' beeld van het huidige Noord-Korea tegenover elkaar plaatst) maar dat wordt royaal goedgemaakt door het hilarisch-pijnlijke Dallas Southfork in Hermes Land Slobozia. Hierin vergelijkt Snyder de originele ranch uit de oersoapserie Dallas, met de kopie van de ranch die een rijke zakenman liet optrekken in Slobozia, Roemenië.

Snyder maakt niet alleen duidelijk dat de Dallas-ranch, zoals we die altijd zagen, door spiegels en schermen op tv veel groter leek dan ze in het echt was, hij laat ook zien hoe Larry Hagman, de vileine JR in de serie, een bezoek brengt aan Roemenië om het `nieuwe' Southfork in te wijden. Voor de ogen van de toeschouwer ontstaat er zo een overtuigend spiegelpaleis van ervaringen en nepwerkelijkheden die je duizelend, maar ook grijnzend achterlaat. En je zelfs de architectuur van De Appel even vergeet.

Tentoonstellingen: Sean Snyder, Monika Sosnowska. De Appel, Nieuwe Spiegelstraat 10, Amsterdam. T/m 31 okt

Di t/m zo. 11-18u. Vr tot 22u. Inl. www.deappel.nl