Paus Adriaan op 1!

De eenvoudige Utrechtse jongen Adriaan Floriszoon Boeyens is zonder twijfel de grootste Nederlander uit onze geschiedenis. Hij is de enige die het in 1522 schopte tot paus van de katholieke kerk, president-directeur van de succesvolste en oudste multinational ter wereld, en een van de weinige niet-Italianen tot nu toe. Dan bén je iemand, hoewel hij het ambt door twee vorsten om politieke redenen en ongewild kreeg opgedrongen, zelfs zonder aanwezig te zijn bij de verkiezing. Hij stierf al na dertien maanden, onder gejuich van de Italianen.

De sobere, rechtlijnige Adriaan was niet geliefd in Rome, omdat hij (financieel) orde op zaken wilde stellen na het uitbundige, mondaine pausschap van zijn voorganger Leo X, het feestbeest dat zo royaal met geld had gestrooid.

Het is merkwaardig dat een katholiek-achtige omroep als de KRO, die de verkiezing van Grootste Nederlander organiseert, paus Adrianus VI niet selecteerde voor de tien populairste mensen waaruit de winnaar wordt gekozen. Toch een man uit eigen stal.

Het pausschap is niet Adriaans enige wapenfeit. Indirect is hij een van de grondleggers van het rentestelsel en dus van onze huidige welvaart. Zo blijkt uit het boek Rijk blijven, het ijzersterke verhaal van 4 eeuwen Nederlandse rente en aandelen (2000) van Martien van Winden, werkzaam bij Theodoor Gilissen Bankiers.

Aan het begin van de zestiende eeuw was het officieel verboden om rente te vragen voor het uitlenen van geld. Voor kooplui onder elkaar was het min of meer toegestaan, maar voor gewone burgers niet, met name door het heffen van die onmenselijke woekerrentes. In 1540 hief keizer Karel V (een leerling van Adriaan) het renteverbod op. Dat leidde tot een explosie van kapitalisme, leningen en ondernemerschap. Onze Gouden Eeuw volgde direct op deze periode. Vandaar: paus Adriaan op 1!

Maar we zijn er nog niet. Voor de Hollandse ondernemers is de leer van Johannes Calvijn (1509-1564) ook een godsgeschenk. Hij lijkt op Adriaan, want hard werken, prestaties leveren en sober leven zijn in het calvinisme tekenen van zaligheid. Een hart onder de riem van de toenmalige ondernemers, die in binnen- en buitenland tegen 6 procent konden lenen. Dat is niet hoog in die onzekere wereld van toen. Beleggers hadden dus veel vertrouwen in de Hollanders. Gezien dit verleden is het geen wonder dat CDA en VVD zo goed samen op kunnen trekken. Wat zou Calvijn van het huidige Nederland vinden?

Bijna vijfhonderd jaar later is rente een fenomeen dat ons allen raakt in de portemonnee. Of we het willen of niet. Ook een verschijnsel dat weinigen begrijpen, hoewel het toch zo eenvoudig is.

Rente is de huur die je vraagt voor het verhuren van je geld. Net als voor een huis. Je bezit een huis dat je zelf niet wil bewonen. Niet verhuren is dan een optie (net als de ouwe geldsok), maar dan verpietert de boel, vergelijkbaar met de geldontwaarding of inflatie. Wie wel verhuurt, wil zoveel mogelijk huur (spaarrente) ontvangen. Is er weinig vraag naar huizen (geld) dan ben je afhankelijk van de markt. De kopers en leners bepalen de prijzen.

Eenzelfde soort iets is aan de hand bij de pensioenfondsen. Die krijgen iedere maand bakken vol geld (op het loon ingehouden pensioenpremies) van de aangesloten werkgevers. Onder meer daarvan moeten zij de lopende pensioenen, hun eigen onkosten en liefst de geldontwaarding betalen. Nu is bijna iedereen er lange tijd van uitgegaan dat die fondsen heel eenvoudig aantrekkelijke rendementen konden behalen, door te beleggen in onder meer obligaties, leningen, aandelen van bedrijven en onroerend goed. Dat is een misverstand.

Is er weinig vraag, omdat wereldwijd de economie hapert, dan daalt de rente op obligaties en leningen, dalen de aandelenkoersen en staat er onroerend goed leeg, waardoor er minder huur binnenkomt. Daar ontkom je niet aan. Dan moet je als pensioenfonds andere mogelijkheden zoeken om je rendement op te krikken en meer risico nemen. Dat zie je ook bij lezers. Men vindt de rente laag, de beurs onaantrekkelijk en daarom is het klimaat gunstig voor oplichters. Aardige, goudeerlijke mannen en vrouwen die het beste met je voor hebben, zeggen ze. U bent gewaarschuwd: vrije hand, geen verstand.