Oud medicijn helpt tegen lage bloeddruk bij het opstaan

Vrij veel oude mensen voelen zich licht in het hoofd of duizelig als ze plotseling opstaan uit stoel of bed. Soms vallen ze zelfs flauw. Amerikaanse neurologen hebben een al lang bestaand medicijn gevonden dat dit probleem goeddeels verhelpt, zonder het nadeel van de bestaande medicijnen die ervoor zorgen dat de bloeddruk soms gevaarlijk oploopt als de patiënt gaat liggen.

Narigheid bij het opstaan ontstaat door wat in medisch jargon orthostatische hypotensie heet. Als iemand opstaat, stroomt onder invloed van de zwaartekracht extra bloed naar de benen en het onderlichaam. Het hart krijgt dan wat minder bloed terug en kan dus ook minder bloed rondpompen. Bijgevolg daalt de bloeddruk. Een normale lichaamsreactie is om in een reflex het hart sneller en krachtiger te laten kloppen en de bloedvaten te vernauwen. Bij orthostatische hypotensie verloopt deze reactie te traag. De meeste mensen die er last hebben zijn de 70 gepasseerd en hebben sowieso al een lage bloeddruk. Vaak is dat een bijwerking van plaspillen of de vaatverwijders die hart- en vaatpatiënten krijgen voorgeschreven. Daarnaast zijn een slecht ingestelde diabetes en neurologische afwijkingen die de reflex vertragen belangrijke oorzaken van dit probleem.

Orthostatische hypotensie is in veel gevallen goed te behandelen door een dieet dat het lichaam helpt om vocht vast te houden of met eenvoudige middelen als steunkousen. Wanneer die onvoldoende helpen, krijgen de patiënten medicijnen die de bloeddruk verhogen. Die verhogen de bloeddruk echter ook wanneer de patiënt gaat liggen. Dat laatste is ongewenst, onder andere vanwege een verhoogde kans op een beroerte. Een en ander bracht het neurologenteam van Philip Low van de Mayo Clinic in Rochester, Minnesota op het idee van een heel andere behandelstrategie: het activeren van de vertraagde reflex. (www.mayoclinic.org/news2004-rst)

Op zoek naar een geschikt middel kwamen zij uit op pyridostigmine. Dat is een al bestaand medicijn dat gewoonlijk wordt gebruikt tegen een vorm van spierzwakte (myastenia gravis). In synapsen bevordert het middel het vrijkomen van de neurotransmitter acetylcholine. Acetylcholine speelt ook een rol in de neurale circuits die voor de opstaanreflex zorgen.

Het middel is intussen uitgeprobeerd bij 58 patiënten met orthostatische hypotensie. Voor eenderde volstond het gebruik van pyridostigmine en was aanvullende medicatie overbodig. Bij de overigen konden de doses bloeddrukverhogende middelen aanzienlijk omlaag. Een vervolgonderzoek van ruim anderhalf jaar onder 32 patiënten liet zien dat de resultaten in de loop van de tijd iets afnemen maar dat de behandeling desondanks tot een aanmerkelijke afname van het gebruik van oude bloeddrukverhogende middelen leidt.