Nieuwe wereldatlas vanuit Nederlands perspectief

VEEL MENSEN gebruiken de Grote Bosatlas thuis als naslagwerk. Ze hebben hem zelf overgehouden uit hun schooltijd of gebruiken het exemplaar van hun kinderen. De Grote Bosatlas is een prachtige atlas, maar wel een echte schoolatlas. Daar gaat het om overzicht, en niet om details en zoveel mogelijk plaatsnamen. Daarom bevat de Grote Bosatlas slechts 20.000 namen. In de grootste, dikste en duurste wereldatlas, de Times Atlas of the World. Comprehensive edition, staan er ruim 200.000. Naar kleinere plaatsen zoek je dus tevergeefs in de Grote Bosatlas en dat leidt nogal eens tot teleurstellingen. Bovendien bevat hij vele honderden thematische kaarten met informatie over onderwerpen die bij het vak aardrijkskunde aan de orde komen. Interessant voor liefhebbers, maar overdone voor de gemiddelde gebruiker thuis.

Om aan deze bezwaren tegemoet te komen hebben de makers van de Grote Bosatlas nu een Wereld Bosatlas gemaakt. Hierin staan 164 overzichtskaarten met in totaal bijna 100.000 plaatsnamen en daarnaast een beperkt aantal (124) thematische kaarten over onderwerpen die voor leken interessant zijn. Deze atlas legt dus omgekeerde accenten. Verder bevat hij plattegronden van zestig wereldsteden en 66 haarscherpe satellietbeelden van excellente kwaliteit. Enerzijds zijn dat samengestelde beelden van hele continenten (waaraan het onderzeese reliëf dat niet te zien is op satellietbeelden, digitaal is toegevoegd inclusief schaduwering), anderzijds detailopnamen van gebieden met geografisch interessante verschijnselen. Bijzonder is dat de atlas een aantal uitvouwkaarten bevat van langgerekte gebieden als de Andes, de Alpen, het Middellandse Zeegebied, Indonesië, het Caribisch gebied en het Nijldal. Zo worden de beperkingen van het atlasformaat opgeheven.

Deze atlas is de opvolger van de Wolters-Noordhoff Wereldatlas en compleet nieuw ontwikkeld. Dat is goed te zien aan de cartografie. De gebruikte kleuren zijn net als in de Times veel zachter en de schaduwering van het reliëf is minder zwaar. Daardoor zijn de vele namen veel beter te lezen en konden de namen van rivieren blauw worden weergegeven. Tegelijk zijn de kaarten overzichtelijk gebleven waardoor de atlas past in de Bosatlastraditie. Cartografisch gezien is dat een knappe prestatie. Vergelijkbare kaarten in zijn voorganger en in atlassen als de Concise edition van de Times Atlas of the World zien vaak letterlijk zwart van de namen. Deze atlas paart een grote hoeveelheid namen aan overzichtelijkheid.

Hoe scoort deze atlas vergeleken met zijn grote concurrent, de Concise edition van de Times Atlas of the World, waarvan ook dit jaar een nieuwe (elfde) editie verscheen? Die atlas bevat meer plaatsnamen (130.000), maar scoort op andere punten lager. Het grote voordeel van de De Wereld Bosatlas is dat hij specifiek gemaakt is voor de Nederlands/Vlaamse markt. Daarom bevat hij veel kaarten van de Benelux (in de Times afgedaan met één kaart; in deze atlas zijn er dertig pagina's aan gewijd) en van gebieden die voor Nederlanders en Belgen interessant zijn zoals vakantiegebieden, ex-koloniën en de herkomstgebieden van allochtonen. Hierin steekt hij ook gunstig af tegenover gezinsatlassen die wel voor de Nederlandse markt gemaakt zijn, maar op basis van buitenlandse atlassen. Andere voordelen ten opzichte van de Times zijn behalve de overzichtelijkheid van de kaarten de grotere aantallen thematische kaarten en satellietbeelden die bovendien van veel betere kwaliteit zijn. Ten slotte is deze atlas goedkoper.

Qua aantal plaatsnamen en ook wel een beetje qua cartografie moet hij wel afleggen tegen de Comprehensive edition van de Times Atlas, maar die valt met zijn 229 euro in een heel andere prijscategorie (en bevat weinig thematische kaarten en satellietbeelden). Wie echt veel (= 1,2 tot 1,4 miljoen) plaatsnamen wil kunnen opzoeken moet de digitale Encarta of WN Wereld@tlas aanschaffen, maar mist de charme van het door een atlas kunnen bladeren.

Ook deze voortreffelijke atlas die veel te bieden heeft, bevat onvolkomenheden. Soms is de reliëfweergave en schaduwering (afgezworen door de Times) wat armzalig zoals bij de kaart van Zuid-Oost Azië. Soms kloppen feiten niet. Zo staat het Jonglei-kanaal in Soedan ingetekend als `af', terwijl de aanleg ervan in 1974 is stopgezet vanwege de burgeroorlog. Ook staan de meren ten zuiden van het Birkat Qarun in de Egyptische woestijn niet ingetekend, terwijl ze prominent op de ernaast afgebeelde satellietbeelden staan. De toelichting bij de beelden moet kort zijn, maar kan soms informatiever. Bij het Birkat Qarun staat bijvoorbeeld dat het water daarin brak is en dat het meer onder zeeniveau ligt. Het water is niet brak maar zout, en niet omdat het onder zeeniveau ligt maar omdat het gevuld wordt met zout drainagewater dat in de woestijnhitte verdampt. Alleen een kniesoor let op zulke dingen.

wolters-noordhoff atlasproducties, de wereld bosatlas, groningen 2004

484 pagina's; formaat: 28 x 38 cm. isbn 9001 96899 6 prijs: tot 1 januari 2005: €99,95, daarna €119,95