Machtsstrijd, verwijten en bungelende politici in Brussel

Buigen of barsten? Daar draait het om in de machtsstrijd tussen de nieuwe voorzitter van het Europese Commissie en het Europees Parlement.

Spanning en sensatie. Een bungelende politicus, een pure machtsstrijd, bittere verwijten over en weer, plus ook nog een cliffhanger. Kortom alle ingrediënten voor een politiek conflict dat geheel voldoet aan de tegenwoordige eisen van de dramademocatie. Plaats van handeling dit keer: Het Europees Parlement, het immer om aandacht en erkenning vechtende instituut dat deze week dan ook eindelijk weer eens volop in de belangstelling stond.

Het draait allemaal om de voorgestelde benoeming van de vanwege zijn persoonlijke opvattingen over homoseksualiteit en vrouwen omstreden Italiaan Rocco Buttiglione tot Europees Commissaris voor Vrijheid, Veiligheid en Justitie. Althans: dat is de directe aanleiding. Het echte gevecht is het gevecht om de macht. Wie gaat er over de benoemingen van Europese Commissarissen? Het rechtstreeks gekozen Europees Parlement of de door de regeringsleiders van de lidstaten benoemde voorzitter van het dagelijks bestuur van de Europese Unie.

Op het zijtoneel speelt zich ondertussen een voorstelling af die het conflict zelf nog extra kleur geeft. Daar gaat het om de dictatuur van de homo's dan wel een nieuwe aanval op de rooms-katholieken. De 77-jarige Italiaanse minister Mirko Tremiglia stelde somber vast dat zijn geloofsgenoot Buttiglione in het Europees Parlement onder vuur lag omdat daar de meerderheid uit culattoni zou bestaan. Een woord dat zich in het Nederlands nog het best laat vertalen als kontneukers. En volgens de Italiaanse schrijver Messori was de ophef rond de opvattingen van Buttiglione een bewijs voor zijn stelling dat in het Westen het antisemitisme is vervangen door het antikatholicisme.

Stofwolken die allemaal het resultaat zijn van de stemming van afgelopen maandag in de Commissie Burgerlijke Vrijheden van het Europees Parlement over de kandidatuur van Buttiglione voor een eurocommissariaat. Met 27 tegen 26 stemmen spraken de leden toen uit dat hij niet geschikt was voor de portefeuille vrijheid, veiligheid en justitie. Zij hadden er onvoldoende vertrouwen in dat iemand die homoseksualiteit als een ,,zonde'' beschouwt en vindt dat vrouwen er vooral zijn om kinderen te krijgen, een actief antidiscriminatiebeleid zou kunnen voeren.

Met nog anderhalve week te gaan totdat in Straatsburg het voltallige Europees Parlement zich over de voorgedragen leden voor de nieuwe Europese Commissie moet uitspreken is het positiespel volop begonnen. Als reactie op de afwijzing van Buttiglione die tot het christen-democratische kamp kan worden gerekend, hebben de christen-democraten hun bezwaren tegen een kandidaat van sociaal-democratische huize deze week opeens aangezet. Hun doelwit is de Hongaar László Kovács, die is voorgedragen voor de post energie.

De parlementscommissie die hem eind vorige maand ondervroeg stelt in haar eindverslag dat de meeste leden twijfels hadden over zijn kennis van zaken. Een oordeel dat de fractievoorzitter van de christen-democratische EVP-fractie in het Parlement, de Duitser Hans-Gert Pöttering dankbaar aangreep om te dreigen met het onthouden van steun aan Kovács. Dit alles volgens het in de politiek bekende principe van: komen jullie aan onze kandidaat, dan komen wij aan die van jullie.

Ondertussen werd er deze week in het steunteam van de Nederlandse kandidaat-commissaris voor Mededinging, Neelie Kroes, een stuk vrolijker gekeken dan de week ervoor. Door alle aandacht voor Buttiglione en Kovács had haast niemand het meer over de problemen rond belangenverstrengeling die zij als commissaris zou kunnen krijgen als gevolg van haar zeer actieve verleden in het bedrijfsleven.

Het is nu allereerst aan de aanstaande voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, om duidelijk te maken of hij enigszins tegemoet wil komen aan de kritiek uit het parlement. Tot nu toe heeft de Portugees alleen maar laten weten nog volledig achter zijn ploeg te staan. Wat weer de woede van een deel van het parlement heeft opgewekt, want dat wil serieus genomen worden. En serieus betekent in dit geval dat Barroso iets doet met de kritiek op Buttiglione.

De sociaal-democratische fractie zette afgelopen donderdag het zwaarste geschut in: als Buttiglione op de post justitie gehandhaafd bleef zou zij genoodzaakt zijn tegen de voltallige commissie stemmen, zei fractievoorzitter Martin Schulz. Het parlement kan niet stemmen over individuele commissieleden. Het is dus allen of niemand, waarbij de laatste mogelijkheid – volledig wegstemmen – in het strijdvaardig taalgebruik van de parlementariërs bekend staat als de ,,nucleaire optie''.

Om de commissie te kunnen vetoën zijn ook de stemmen van de 88 leden tellende liberale fractie nodig om aan een meerderheid te komen. De liberalen kwamen na hun fractievergadering van deze week unaniem tot de slotsom dat Barroso iets zal moeten doen met de kritiek op Buttiglione. Over de volgende stap bij het uitblijven van aanpassingen, hebben de liberalen zich nog niet uitgelaten. Wel wordt in die kring opgemerkt dat Barroso ,,dom'' bezig is door zo weinig soepelheid te tonen.

De liberalen zullen al tevreden zijn als Barroso gevoelige onderdelen, zoals discriminatie, uit de portefeuille van Buttiglione licht en onderbrengt bij een andere commissaris. Dit is in 1995 ook gebeurd na kritiek van het Europees Parlement op de Ierse kandidaat-commissaris Padraig Flynn die onvoldoende oog voor vrouwenemancipatie zou hebben. Ook toen dreigde het parlement tegen de commissie te stemmen. Beoogd commissievoorzitter Jacques Santer ging toen op het laatste moment overstag met de aankondiging dat hij zelf het emancipatiebeleid ging coördineren.

Wie buigt wanneer? Het zijn stuk voor stuk elementen die horen bij de powergame, zoals dit nu gespeeld wordt en waarschijnlijk zal duren tot vlak voor de finale stemming over de nieuwe Europese Commissie die op woensdag 27 oktober in Straatsburg wordt gehouden. Spanning tot het laatst. Zoals dat hoort bij drama.