Koken, bidden en koran lezen

De vastenmaand, die gisteren begon, staat voor bezinning én gezelligheid. Ongestoord de koran lezen en uitgebreid koken.

,,In tegenstelling tot de rest van het jaar vind ik het tijdens de ramadan juist fijn om een traditionele moeder te zijn'', zegt Meryem Kilic (32). De aankomend communicatie-adviseur neemt de laatste jaren daarom een deel van de islamitische vastenmaand vrij. ,,Het huis is overdag leeg. Mijn man is aan het werk, de kinderen zijn naar school. Dat geeft me de kans om ongestoord in de koran te lezen, uitgebreid te koken en te bidden wanneer het mij uitkomt.'' Kilic heeft ervaren dat als ze die ,,time out'' niet neemt, ze niet bewust met de vastenmaand kan omgaan. ,,Het is een tijd van spiritualiteit voor mij, van een innige band met mijn schepper. Die bezinning heb ik nodig om na te denken over het afgelopen jaar. Wat heb ik daadwerkelijk met mijn geloof gedaan? En wat zijn mijn plannen voor de toekomst?

Maar de komende twee weken wordt er nog gewoon gewerkt in huize Kilic. En dat is een van de redenen dat ze samen met man en kinderen gisteravond de eerste maaltijd van de ramadan bij haar ouders in Rotterdam doorbracht. Het is 18 uur 56 uur precies. Vader Mustafa Karaaslan (62): ,,Allah, in uw naam heb ik gevast. Ik geloof in u en ik heb me aan u overgegeven.'' Pas als hij het hele gebed heeft voltooid, wordt er overvloedig gegeten: linzensoep, dadels, rijst, witte bonen, kip en aardappels, gevulde wijnbladeren, en tal van andere gerechten. Aan tafel zitten drie generaties Turkse moslims in Nederland: Karaaslan en zijn vrouw Nazire, de dochters Meryem en Tuba, schoonzoon Hasan, de kleinkinderen Havva, Ismail en Tarik en neef Kerim.

In Rotterdam is de ramadan gistermorgen om 06.08 uur begonnen. Een maand lang mag er tussen zonsopgang en zonsondergang niet gegeten worden. In een poging om dichterbij Allah te komen, worden lichaam en geest gedurende de dag gereinigd. Voor de 12-jarige Tarik Kilic staat de ramadan voor ,,hongerlijden''. Hij is de jongste in het gezelschap, maar vast al enkele jaren. Ik weet nu hoe het voelt, zegt hij, om arm te zijn en geen eten te hebben. Dat is het verhaal dat veel moslimouders aan hun kinderen vertellen: ervaar wat nederigheid is, dat versterkt de band met je schepper en maakt je een beter mens. Maar ramadan betekent naast bezinning vooral ook gezelligheid en verzoening, het bezweren van ruzies en familievetes. Familieleden en vrienden nodigen elkaar uit voor de avondmaaltijd. Daarna wordt er vaak tot in de kleine uurtjes thee gedronken.

[vervolg RAMADAN: pagina 3]

RAMADAN

'Het is goed om erbij te horen'

[vervolg van pagina 1]

,,Vooral in de weekeinden probeert iedereen zoveel mogelijk familieleden en vrienden rondom de tafel te krijgen,'' zegt nicht Havva (21). Ze doet een hbo-opleiding en draagt net als de andere vrouwelijke familieleden een hoofddoek in de kleuren van haar kleding. ,,Ik kijk naar de ramadan uit', vertelt ze. ,,Het maakt me bewuster van mijn geloof. Dat alle moslims in deze stad op precies hetzelfde tijdstip weer gaan eten, geeft me een sterk gevoel van lotsverbondenheid.''

Vader en moeder Karaaslan gaan nog regelmatig naar de moskee, hun kinderen en aangetrouwde zonen en dochters zelden nog, alleen af en toe in de vastenmaand. Kleinzoon Ismail (15) heeft er koranlessen gevolgd, maar maakt zich vooralsnog drukker om zijn scooter, vrienden en uitgaan dan wat het betekent om moslim te zijn. ,,Ik kan niet uitleggen wat de islam en de ramadan voor mij betekenen'', verklaart hij schuchter. ,,Het is een gevoel van dat het goed is om erbij te horen. Ik heb de hele koran gelezen en wat ik daar aantrof, leek me logisch.'' Alhoewel de ontkerkelijking onder moslims in Nederland groeit, leidt dat niet tot een geringere identificatie met de islam. Ze hechten minder belang aan de islam in hun dagelijks leven, ze gaan nog maar zelden naar de moskee voor het belangrijke vrijdaggebed, maar ze voelen zich nog wel steeds moslim, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Ondanks de voortschrijdende individualisering, ook in deze groep, blijven ze zich sterk bewust van hun moslimidentiteit. Het is belangrijk voor hun zelfbeeld. ,,En vasten hoort daar voor het overgrote deel van de moslims in Nederland bij'', beaamt dochter Tuba (19).

Vader Karaaslan zegt dat de islam van hem een vriendelijker, behulpzamer, fatsoenlijker en naar naastenliefde geneigd mens heeft gemaakt. En dat voelt hij tijdens de ramadan extra. Schoonzoon Hasan (39) kan niet verwoorden waarom hij zich aangetrokken voelt tot de islam.

Net als voor zijn zoon Ismail is religie voor hem vooral een gevoel, hij voelt dat hij door zich te houden aan de regels van de islam respect afdwingt van zijn omgeving. ,,Als ik in Turkije zou wonen zou ik 2 procent van mijn inkomen aan armen overmaken, juist gedurende de ramadan. En eten aan hen uitdelen. Maar in Nederland ken ik geen arme mensen, iedereen heeft tenminste een uitkering.'' Volgens zijn vrouw Meryem zijn de meeste moslims niet nieuwsgierig naar de reden waarom ze moslim zijn. ,,Ze zijn zo opgegroeid en ze vinden het goed zo. Hun religie geeft structuur aan hun leven en vertelt hen wat goed en slecht is. Dat schept duidelijkheid.''

Intussen heeft moeder Nazire de tafel afgeruimd en thee ingeschonken. Ze werkte tot acht jaar geleden in een snoepjesfabriek in Rotterdam,. Na 25 dienstjaren is ze nu versleten. ,,Ook toen ik werkte vastte ik tijdens de ramadan'', zegt ze trots. ,,Als je werkt gaat de tijd sneller om.''