Homo-erectusluis leeft voort op moderne mensen

Uit genetische analyse van de luizensoort die parasiteert op de mens, de Pediculus humanus, blijkt dat de moderne mensensoort, Homo sapiens, ongeveer 30.000 jaar geleden in Azië nog lijfelijk contact moet hebben gehad met een andere mensensoort die 1,18 miljoen jaar geleden van de moderne mensenlijn aftakte ongetwijfeld de Aziatische tak van Homo erectus. De moderne mens wordt bezocht door twéé varianten van de menselijke hoofd- en kleerluis, die blijkens genetische analyse ongeveer 1,18 miljoen jaar geleden een gescheiden weg zijn gegaan. De evolutie van dergelijke gespecialiseerde parasiten loopt heel vaak gelijk op met de evolutie van de gastheer (Plos Biology, nov).

Dat de luis in twee genetisch duidelijk verschillende varianten voorkomt is een nieuwe ontdekking. Het ene type (WW) komt over de hele wereld voor, maar het andere type (de `Homo erectusluis') is alleen in Amerika gevonden (NW). De splitsing tussen de twee, 1,18 miljoen jaar geleden, moet hebben samengehangen met de splitsing van de mensensoort in die tijd. Op dezelfde manier is verder terug in de tijd mooi te zien dat de laatste gemeenschappelijke voorouder van de chimpansee-luis en de mensenluis ongeveer 5,6 miljoen jaar geleden moet hebben geleefd precies de tijd dat de chimp-lijn en de mensenlijn splitsten. De gemeenschappelijke voorouder van de mensapenluizen en de luizen van de andere oude-wereldapen (zoals bavianen) komt uit op 22 miljoen jaar geleden: dat klopt ook al heel mooi met de fossielen en genetica van de gastheren.

De vraag bij de twee soorten mensenluizen was dus vooral: hoe kan het dat die afgesplitste Homo-erectus luis weer terug is gekomen op de moderne mensenlijn? Een aanwijzing voor het antwoord was dat de erectusluis uitsluitend in Amerika is gevonden. Een andere is dat de meest recente gemeenschappelijke voorouder van die Amerikaanse luizenpopulatie slechts 15.000 jaar geleden leefde zo ongeveer de tijd dat de voorouders van de indianen vanuit Azië naar Amerika trokken.

Vroeger werd gedacht dat ten tijde van de grote trek uit Afrika van Homo sapiens, ca. 100.000 jaar geleden, de véél eerder vertrokken Homo erectus al was uitgestorven, maar door nieuwe dateringen van erectusschedels op Java bestaat nu het vermoeden dat die oudere mensensoort het wel eens veel langer heeft uitgehouden. Dit alles combinerend komen de luizenonderzoekers van de Universiteit van Utah tot de theorie dat 25 à 30.000 jaar geleden de eerste Homo sapiens-pioniers in Azië stuitten op de laatste Homo erectus-populaties en daar op de een of andere manier lichamelijk contact mee hadden. Los van het gastheerlichaam overleeft een luis maar hooguit een paar dagen en ook de eitjes houden het nog geen week uit. Hoe Homo sapiens en erectus in contact kwamen is onbekend. Het kan vriendelijk zijn geweest, of vechten, of het roven van kleding inclusief luizen. Die luizen gingen vervolgens mee naar Amerika.

Dezelfde onderzoekers gaan nu schaamluizen onderzoeken, als dáár hetzelfde patroon wordt gevonden, moet het wel om seksueel contact gaan, is hun overtuiging. En dan zou voor het eerst seksueel verkeer tussen Homo sapiens en andere mensensoorten aannemelijk zijn gemaakt.