Een morbide hobby

Een mooie treurwilg, een ontroerende inscriptie of een T-shirt met de afbeelding van een zerk. Yaël Vinckx schrijft over haar voorliefde voor kerkhoven.

Lisa Burks, lid van de grafzoekers-club Hollywood Underground, vindt er rust. De een houdt van tuinieren, de ander ligt met een boek aan het strand, zegt ze. Lisa wandelt graag over kerkhoven. Steve Goldstein, schrijver het boek Southern California's Graves of the Famous, the Infamous and the Just Plain Dead, voelt zich er dicht bij de sterren. ,,Je kunt dichter bij hen komen wanneer ze dood zijn dan wanneer ze levend zijn. Op een kerkhof liggen de beroemdheden slechts een paar meter van je vandaan.''

`Gewone mensen met een ongewone hobby', zo omschrijven de leden van Hollywood Underground zichzelf. De grafzoekers komen één keer per maand samen om naar nieuwe graven te speuren of om oude graven van sterren te bezoeken. Lisa Burks' favoriet is het graf van filmster Jean Harlow.

Ze zijn met velen; Jim Tipton krijgt volgens eigen zeggen dagelijks meer dan twintigduizend hits op zijn website waar begraafplaatsen van talloze bekende en minder bekende mensen te vinden zijn. Tipton exploiteert zelfs een winkel op internet waar hij T-shirts met afbeeldingen van zerken en koffiebekers en baseballpetjes met het adres van zijn website, het opwekkende www.findagrave.com, verkoopt.

DISNELYLAND VAN DE DODEN

Ingewikkeld is de speurtocht naar de dode sterren niet. Veelal is hun laatste rustplaats bekend. Veel filmsterren liggen begraven op Forest Law Memorial Park in Glendale dat vanwege het grote aantal beroemdheden ook wel het `Disneyland van de Doden' wordt genoemd. Hij ligt er overigens zelf ook, Walt Disney, niet ver van Errol Flynn vandaan.

Wie dreigt te verdwalen tussen al die doden op Hollywoods begraafplaatsen, kan kijken op The Original Map to the Stars' Bones. Daar staan driehonderdvijftig graven van bekende acteurs, schrijvers, zangers en meer op. Overigens zijn ze op het Forest Law Memorial Park alle nieuwsgierige `gewone mensen met een ongewone hobby' inmiddels meer dan zat; daar hebben veel familieleden van overleden sterren ijzeren hekken en sloten rond de graven aangebracht. Daarom wordt het kerkhof ook wel het `Fort Knox' van de begraafplaatsen genoemd.

Ik ben na het lezen van Lisa Burks en Steve Goldsteins voorkeuren vooral opgelucht. Ik ben niet gek. Ik heb slechts een ongewone hobby; het bezoeken van kerkhoven. Al begeef ik me niet zoals Burks en Goldstein maandelijks onder de doden en doe ik al helemaal niet aan starsearching. Of toch, één keer, op het Parijse Père La Chaise. Daar bezocht ik het graf van Doors-zanger Jim Morrison. Bierflessen, graffiti, etensresten en stonede hippies maakten de ontgoocheling groot.

Nee, geef mij maar een gewone Nederlandse begraafplaats, zoals Rhijnhof in Leiden. Er is een oud deel met treurwilgen en een majestueuze eik, een vijver met eenden en kuikens, en een nieuw deel waar het gedreun van de snelweg nu nog overheerst maar waar, zo verzekert bedrijfsleider Laurens Bos, rust zal heersen als binnenkort de geluidsschermen zijn geplaatst.

Het verdriet is overal hetzelfde, zegt Bos. Het rouwen verschilt echter. In het midden van het land, waar Bos eerder werkzaam was, zijn de mensen afstandelijker. ,,Ze zetten er op een gegeven moment een punt achter. Dan komen ze niet meer zo vaak.''

In Leiden (,,een stad met volkse mensen'') ontbreekt die afstandelijkheid. De nabestaanden bezoeken de graven vaak, en nemen dan de hele familie mee. Op moederdag is het spitsuur. ,,Duizenden mensen'', zegt Bos, ,,en ze stromen al vanaf zaterdag toe.''

In de vijftien jaar dat hij actief is in het begrafeniswezen, heeft hij veranderingen gezien. De uitvaartdiensten duren langer. De doden zijn beter verzekerd. En de herdenkingsstenen veranderen. Niet langer kiezen overledenen en nabestaanden voor een standaard zwarte, hardstenen zerk. Tegenwoordig moet de steen iets over je eigen leven zeggen – of, in sommige gevallen, zoals je dat eigen leven graag hád geleefd.

TUINKABOUTER

Op Rhijnhof liggen daar een paar sterke voorbeelden van. De verongelukte vlieger liet op het deksel van zijn kist een miniatuur-startbaan aanleggen; een vliegtuig staat startklaar op zijn hoofdeinde. Een vondelinge die liefde zocht bij tuinkabouters, liet een olijke dwerg op haar graf zetten. De buren klaagden tevergeefs over zoveel vrolijkheid. En ja, op de begraafplaats ligt ook een beroemdheid: de broer van de Zangeres zonder Naam, zelf ook zanger, ligt onder een stenen langspeelplaat.

Op het nieuwe gedeelte is het een bont gekleurde boel, meent Bos. Een soort kermis. Daar overheersen plastic windmolentjes en plastic bloemen, stenen duifjes en hondjes, en dikke engelenbillen. Sinds kort rukt ook het nepgras op. Misprijzend haalt Bos zijn hand over zo'n plastic tapijtje. ,,Daar gaan we iets van zeggen.''

Op internet blijken nog meer gewone mensen met een ongewone hobby te bestaan. Zo loopt een fietsroute langs de mooiste begraafplaatsen van Nederland, publiceren sommigen foto's van opmerkelijke zerken en verzamelen anderen weer teksten van grafstenen, urnen en monumenten. Ook Rhijnhof gaat daarin mee; over de Leidse begraafplaats loopt een natuurpad, over ieder seizoen is een foldertje gemaakt.

Je kan niet zeggen dat Bos van zijn hobby zijn werk heeft gemaakt, dat gaat te ver, maar als hij in het buitenland is, bezoekt hij wel vaak een kerkhof. Hoe ziet Bos' favoriete begraafplaats eruit? Hij hoeft niet lang na te denken. De uitgestrektheid van het kerkhof in het Amerikaanse Greenwood, de beplanting van de dodenakker in de Bronx, de overdadige barokke grafmonumenten van de begraafplaats in Wenen. En natuurlijk, niet te vergeten, de `kermis' van de Leidse Rhijnhof, zegt hij.

Wat trekt ons, bezoeker van begraafplaatsen, aan? De rust, de ontspanning en het vertier; geen leed- maar echt vermaak. Bovendien noopt een bezoek tot introspectie. Zoals Lisa Burks zegt: sommige mensen tuinieren of lezen een boek in hun strandstoel. Lisa Burks, Laurens Bos en ik lopen langs de doden.

Rhijnhof is geopend op werkdagen van 09.00 tot 16.00 en in het weekeinde van 13.00 tot 16.00 uur.