Cees Fasseur: Amsterdam mag Multatuli niet bij het oud vuil zetten

Op voorstel van de Amsterdamse wethouder van cultuur Hannah Belliot (PvdA) verliest het Multatuli Museum met ingang van 2005 zijn jaarlijkse subsidie. Half december valt de definitieve beslissing. Cees Fasseur, de voorzitter van het Multatuli Genootschap, zegt tegen Elsbeth Etty dat hij vreest dat het museum zijn deuren zal moeten sluiten.

Is het Multatuli Genootschap niet mans genoeg om die schamele subsidie van 20.000 euro zelf bijeen te sprokkelen, zodat het museum open kan blijven? U moet iets ondernemen, anders bent u een watje van een voorzitter.

,,Dat doen we ook! We blijven de gemeente onder druk zetten. Volgende week gaat er een open brief van schrijvers, politici en anderen naar het gemeentebestuur waarin we onze argumenten voor het openblijven van het museum nog eens onder de aandacht brengen.''

Maar het museum kan toch makkelijk uit particuliere bijdragen worden gefinancierd?

,,Het is godsonmogelijk een museum te exploiteren buiten de overheid om. Van het Rijksmuseum vragen we toch ook niet dat het zichzelf onderhoudt. In 1975 is het Multatuli Museum geopend. Het geboortehuis is destijds aangekocht door een Multatuliaan die het verkocht heeft aan de gemeente op voorwaarde dat er een museum in zou komen. Dat is per besluit van de gemeenteraad gebeurd. Wij werken als bestuur van het Multatuli Genootschap met vrijwilligers. Al het geld dat we krijgen, die 20.000 euro, steken we, voor zover het niet naar de gemeente terugvloeit als huur, in het museum. De toegang is gratis en dat willen we zo houden. Zonder subsidie gaat dat niet.''

Er zijn toch wel andere manieren om aan geld te komen. Er heerst een Jan Saliegeest in uw bestuur.

,,Absoluut niet. Wij willen de gemeenteraad het mes op de keel zetten door duidelijk te maken: als jullie de subsidie stopzetten, gaat het museum dicht en dat is de consequentie van jullie raadsbesluit. Als er in het verleden gezegd was: we willen de subsidie afbouwen, had het anders gelegen. Maar nu heeft men ons met het stopzetten van de subsidie overvallen.

,,Er wordt gezegd: het Multatuli Museum moet niet klagen, ook andere culturele instellingen vallen buiten de boot, ze moeten maar de gang naar het bedrijfsleven of andere geldschieters maken.''

Met een beetje inventiviteit kan dat toch lukken?

,,Mijn standpunt is dat de stad Amsterdam tegen zijn voormalige inwoner Multatuli de morele verplichting heeft om het museum te onderhouden en daar geld voor beschikbaar te stellen. Het gaat om cultureel erfgoed dat je niet zomaar aan de kant kunt schuiven. De gemeente mag niet zeggen: we trekken onze handen ervan af, laat meneer Fasseur maar een paar vermogende leden van het Multatuli Genootschap aanslaan, zijn rijke oude tante of andere geldschieters.''

Waarom eigenlijk niet?

,,Om principiële redenen.''

In principe zou je juist kunnen zeggen: van een overheid die zo met zijn cultureel erfgoed omspringt moet je niet afhankelijk willen zijn.

,,Dat is onzin. Het Rijksmuseum zegt toch ook niet: we willen geen subsidie meer, we gaan zelfstandig verder?''

Daar gaat het wel om bedragen van een andere orde dan 20.000 euro.

,,Nogmaals: het gaat om het principe. Bovendien is het heel moeilijk om van het bedrijfsleven of van particulieren een structurele gift, die elk jaar terugkomt, los te krijgen. Voor éénmalige projecten ligt dat anders. Je kunt niet een museum via fondswerving laten voortbestaan.''

Wel als uw bestuur een vermogen inzamelt van pakweg 400.000 euro. Met een rente van gemiddeld vijf procent per jaar is de 20.000 euro structureel gegarandeerd. Er valt van alles te bedenken om dat geld bij elkaar te krijgen.

,,Zoals?''

U kunt om te beginnen 400 mensen aanschrijven – de 400 van Fasseur – voor een eenmalige schenking van duizend euro. Ik doe mee en ik weet zo nog vijf anderen.

,,Interessant, dat noteer ik. Maar ik blijf het vervelend vinden als de gemeente zegt: we hebben eigenlijk geen boodschap meer aan jullie museum. Multatuli is een dermate belangrijke figuur dat de gemeente dat niet kan doen. De gemeente mag Multatuli niet bij het oud vuil zetten onder het mom: we leven nu in andere tijden, bedruipen jullie jezelf maar. Weliswaar is Multatuli in de grootste Nederlander-verkiezing op nummer 34 geëindigd, dat zijn geboortehuis dicht moet laat de gemeente koud. Dat geboortehuis moet toch een bestemming hebben, je kunt er moeilijk een kolenhandel in vestigen. Het enige wat in de Korsjespoortsteeg in aanmerking komt is raamprostitutie: van geboortehuis tot bordeel.''

Dat zou wel in de geest zijn van Multatuli.

,,Hij zou het als een goede grap hebben beschouwd. Multatuli had iets met gevallen vrouwen zoals we weten. Hij hielp hen op te staan en ook nog wel meer. Voor literair aangelegde klanten kunnen we de sofa van Multatuli beschikbaar stellen. Het zou zeker extra inkomsten opleveren. Die kunnen we goed gebruiken, want behalve de dreigende subsidiestop overweegt de gemeente ook de huur te verdrievoudigen.''

Des te meer reden om te privatiseren. Het is uw taak om ervoor te zorgen dat het geboortehuis van Multatuli als museum blijft voortbestaan.

,,Als de gemeente medio december onverhoopt mocht zeggen dat de subsidie stopt, gaan we niet bij de pakken neerzitten. We zullen dan proberen, als overlevingsstrategie – al was het maar tijdelijk – bij bepaalde instellingen geld los te krijgen. Maar we moeten wel bescheiden blijven, we zijn een klein genootschap met zo'n 300 leden.''

Bescheidenheid lag niet in de aard van Multatuli. Wat zou hij gedaan hebben om zijn geboortehuis te redden?

,,Daar heb ik me ook het hoofd over gebroken. Hij heeft natuurlijk geen grote naam op het gebied van solide financieel beheer. Maar hij was niet afkerig van commercie. Misschien zou hij de Nederlandsche Handel-Maatschappij, de huidige ABN Amro, hebben aangezocht om geld te storten. Door zijn Max Havelaar als ondertitel te geven `De koffieveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij' heeft hij indirect enorme reclame voor de NHM gemaakt. In het verleden hebben we ook wel eens geopperd dat we een gevelsteen op het museum kunnen laten aanbrengen met de tekst: Multatuli Museum, gesponsord door de erfgenamen van de Nederlandsche Handel-Maatschappij. Dat had ik wel aardig gevonden. We hebben wel eens aan ABN Amro een bijdrage gevraagd voor één van de standbeelden van Multatuli. Zonder resultaat. Niettemin wacht ik gespannen af wat meneer Rijkman Groenink bij een herhaald verzoek zou willen doen. Hij krijgt hiermee toch de mogelijkheid voor een historische genoegdoening, het zou iets rechtvaardigs hebben.''

Ik denk dat Multatuli, gezien zijn boek Miljoenenstudieën, naar het casino zou gaan om geld bijeen te krijgen. Waarom zoekt u Holland Casino niet aan als sponsor?

,,Multatuli huldigde de leer van de verdubbeling: als je je inzet maar verdubbelde en dat lang genoeg volhield, dan kwam je het casino altijd beter uit dan je erin kwam. Maar uiteindelijk heeft hij ontzettend veel verloren aan de speelbank. Dus ja, ook het casino zou zich misschien gecommitteerd kunnen voelen om iets terug te doen. En een derde pijl op onze boog is natuurlijk de Vereniging voor facultatieve lijkverbranding, want Multatuli heeft destijds het voorbeeld aan veel Nederlanders gegeven door zich in 1887 als eerste te laten cremeren.''

,,Als de gemeente ons – of liever gezegd – Multatuli laat stikken, wat een grof schandaal zou betekenen, richt het bestuur van het Multatuli Genootschap een comité op om het geboortehuis van Nederlands grootste schrijver open te houden. Zonodig met behulp van het bankwezen, de speelholen en crematoria.''

En als dat allemaal niet lukt, wat gaat er dan precies verloren?

,,Een pittoresk pand in het hartje van Amsterdam vol tastbare herinneringen aan een schrijver. Het is een lieu de memoire én een studiecentrum voor mensen die werken aan Multatuli-uitgaven. Bovendien is het een internationaal bekend cultureel centrum waar Multatuliana verzameld worden, zoals het sterfbed, het bureau en de urn van Multatuli, plus alle boeken van en over hem. Het vormt een klein bolwerkje in de strijd tegen de ontlezing. Alle reden dus om ermee door te gaan.''