Veel amfibieën met uitsterven bedreigd

Uitgebreid wetenschappelijk onderzoek laat zien dat amfibieën in rap tempo verdwijnen. Van sommige soorten is onduidelijk waarom ze uitsterven.

Bijna eenderde van alle amfibiesoorten ter wereld wordt met uitsterven bedreigd. Van de 5743 bekende soorten kikkers, padden en salamanders zijn 1856 soorten in gevaar. Dat blijkt uit een wereldwijde studie door meer dan 500 wetenschappers die gisteravond online werd gepubliceerd door het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science.

Dat er op verschillende plaatsen in de wereld een alarmerende teruggang plaatsvindt in de aantallen van sommige amfibieënsoorten was al langer bekend, maar nu is voor het eerst een wereldwijd totaaloverzicht gemaakt. De uitkomst ,,stemt tot ernstig nadenken'', aldus de Amerikaanse ecoloog David Wake van de University of California, Berkeley in een begeleidend commentaar. Nu pas wordt duidelijk op welke grote schaal kikkers, padden en salamanders achteruit kachelen.

Een derde deel van de amfibiesoorten staat nu op de Rode Lijst van wereldwijd bedreigde soorten die wordt bijgehouden volgens de criteria van de International Union for the Conservation of Nature (IUCN). Daarbinnen vallen ook 427 soorten (7,4 procent) die de onderzoekers aanmerken als `kritiek bedreigd', de hoogste categorie. Volgens Simon Stuart van de IUCN, leider van het onderzoek, zijn de getallen in werkelijkheid nog veel minder rooskleurig omdat 1294 soorten zo zeldzaam zijn dat het niet gelukt is voldoende gegevens van hen te verzamelen om hun bedreigingsstatus in te schatten.

De onderzoekers rapporteren dat zij 122 eerder beschreven soorten ,,niet meer kunnen vinden''. Mogelijk zijn die al uitgestorven, maar zeker is dat niet. Sinds 1980 zijn negen amfibiesoorten daadwerkelijk verdwenen. Dat is alarmerend veel. Ter vergelijking: in dezelfde periode stierven wereldwijd vijf vogelsoorten uit en geen enkel zoogdier.

De grote vraag is wat precies de oorzaak is van de wereldwijde achteruitgang. Het lijkt erop dat verschillende factoren een rol spelen. Als half-aquatische dieren met een doorlaatbare huid zijn amfibieën erg gevoelig voor vervuiling. Veel soorten hebben te lijden omdat hun leefomgeving verdwenen of verstoord is door menselijke activiteiten. In en rondom China staan kikkers op het menu van de mens, en dat leidt tot overbejaging. En sommige soorten blijken erg gevoelig voor de dodelijke schimmelinfectie chytridiomycosis.

Het grootste deel van de bedreigde soorten gaat echter achteruit zonder dat er een duidelijke oorzaak voor is aan te wijzen. De onderzoekers spreken van ,,enigmatic decline''. Met name soorten die in berggebieden langs stroomjes leven verdwijnen zonder duidelijke oorzaak. Mogelijk speelt hier ook de genoemde schimmelinfectie een rol. De meeste raadselachtige sterfte doet zich voor ten zuiden van Ecuador en Brazilië, en in Australië en Nieuw Zeeland, maar ook in bijvoorbeeld Peru, Chili, de Dominicaanse Republiek, Spanje en Tanzania neemt het verschijnsel toe.

Ook hier vermoeden de onderzoekers dat ze slechts het topje van de ijsberg hebben gezien, want de meeste raadselachtige sterftes doen zich voor in landen waar veel onderzoek wordt gedaan. In moeilijk bereikbare tropische gebieden zou deze achteruitgang onopgemerkt zijn gebleven.

Wat de onderzoekers bijzonder verontrustend vinden is dat raadselachtige sterfte onder amfibieën zich in een zeer hoog tempo voltrekt, en daardoor makkelijk populaties tot uitsterven kan brengen. Ook zorgelijk is dat juist de meest bedreigde soorten door onbekende oorzaak te gronde gaan.

De aantallen amfibieën kelderen het hardst in Zuid- en Midden-Amerika. Colombia is het land met de meeste bedreigde amfibiesoorten (208), gevolgd door Mexico (191), Ecuador (163) en Brazilië (110). Pas dan volgt een land van een ander continent, namelijk China met 86 bedreigde amfibiesoorten. In de tropische gebieden van Afrika en Zuidoost-Azië is de sterfte minder dramatisch dan in Latijns Amerika. Australië laat een gemiddeld beeld zien van de achteruitgang, maar daar blijkt het in vergelijking met andere gebieden veel minder gemakkelijk om een oorzaak van de sterfte aan te wijzen.

De onderzoekers eindigen hun Science-artikel met onheilspellende woorden. ,,Als we de oorzaken van de sterfte niet snel opsporen en elimineren, dan kunnen we verwachten dat er in de komende decennia honderden amfibiesoorten zullen verdwijnen.''

Simon Stuart en zijn collega's zijn van plan om het gegevensbestand van alle amfibieën wereldwijd voortaan elke drie jaar te verversen. Zo hopen zij een vinger aan de pols te houden.