`Tekst en tekeningen zijn één geheel'

Aan het begin van de Kinderboekenweek, die morgen eindigt, ontving Tonke Dragt de `Griffel der Griffels' voor `De brief voor de koning' uit 1962. Dragt schrijft nog steeds, maar richt zich steeds meer op haar beeldende werk, waar ze mee begon. ,,Nu ik ouder word, keer ik daar weer naar terug.''

,,Ik ben een fantast, dat ligt in mijn aard,'' zegt schrijfster en illustratrice Tonke Dragt. Ze heeft net met veel smaak een bord poffertjes verorberd in een restaurant met uitzicht op de Noordzee. Haar onbeperkte fantasie en grillige associaties voeren het gesprek langs tijdmachines, katten in doosjes, quantummechanica – `met q, niet met kw!' –, pannekoeken – `zonder tussen-n!' –, animatiefilms en kometen. Niet vreemd dus, dat ze zich in haar boeken flink moet beperken om niet alle kanten uit te waaieren. ,,In mijn nieuwe boek De weg naar de cel ben ik nu aan het schrappen, anders wordt de lezer ook gek. Ik moet het helder krijgen, juist omdat het een complex verhaal is.''

De liefde voor fantasiewerelden – Tonke Dragt schreef nooit een compleet realistisch boek – kwam bovendrijven toen Dragt (Batavia, 1930) in de Tweede Wereldoorlog gevangen zat in een Japans kamp. Escapisme dus? Dragt: ,,Ik geloof dat het Tolkien was die daarover zei: `So what?' Ik was allang blij dat ik door mijn fantasie zo nu en dan uit de realiteit van het Japanse concentratiekamp kon ontsnappen. Het is net als een vakantie, waarna je weer fris kunt beginnen aan het echte leven.''

Na de oorlog volgde Dragt in Den Haag een opleiding aan de Academie voor de Beeldende Kunsten. Ze illustreert al haar boeken zelf, en de relatie tussen tekst en tekeningen is sterk. ,,Het is één pot nat. Ik schrijf nog steeds met de hand, omdat ik dan tekeningen in de kantlijn kan maken.'' Als Dragt niet goed weet hoe ze een gebouw of persoon moet beschrijven, dan maakt ze er eerst een tekening van. Zo heeft ze van Tiuri, de hoofdpersoon uit De brief voor de koning, zeer gedetailleerde afbeeldingen gemaakt in kleurige plakkaatverf. ,,Die tekeningen heb ik nooit gebruikt, omdat ze te concreet zijn. In het boek wilde ik Tiuri juist als een schim afbeelden.''

Nu De brief voor de koning is bekroond met de Griffel der Griffels, de prijs van de jubilerende Kinderboekenweek, komen reeds bestaande plannen voor een verfilming misschien in een stroomversnelling. Dragt vond de films naar het boek The Lord of the Rings van de enigszins met haar verwantte schrijver Tolkien, schitterend, op de overdosis wapengekletter na. ,,Ik had veel meer elfen, dode moerassen en landschappen in vogelvlucht willen zien.'' Is ze niet bang dat er weinig aan de verbeelding wordt overgelaten, nu fantasiewerelden met behulp van de computer tot leven worden gebracht? ,,Helemaal niet. Je kunt het mysterie maken met een potlood of met een computer.''

Wel vindt ze dat er tegenwoordig nog teveel nadruk ligt op de mogelijkheden van special effects. ,,Het is net als met de uitvinding van het perspectief. Ze waren zo trots op die uitvinding, dat het vreselijke schilderijen opleverde. Datzelfde effect zag ik terug een film als The Matrix. De generatie hierna zal al achtelozer zijn, zal het zien als een van de tools die ze tot hun beschikking hebben.''

Dragts uitgever Leopold hoopt dat De weg naar de cel volgend jaar, als Dragt 75 wordt, kan verschijnen. Maar de schrijfster weet niet of ze die deadline haalt. ,,Ik ben tegenwoordig al blij als ik het lichamelijk aankan om een paar uur per week te schrijven. Ik ben moe en kan nog maar met één oog zien.''

Dragt vindt haar nieuweling haar mooiste boek tot nu toe. ,,Het is mijn testament, denk ik. Ik heb het een tijd moeten laten rusten en dacht toen: het is weg. Maar toen ik het tevoorschijn haalde, kwamen er juist allemaal dingen bij.'' De illustraties in het boek zijn collages. ,,Maar ik maak ook steeds meer collages die buiten het boek vallen. Een daarvan heet Zwalkend op zeeën van tijd, iedereen wil hem kopen. Ik ben van plan met dat vrije werk door te gaan. Ik ben begonnen met schilderen, toen is schrijven op de voorgrond gekomen. Nu ik ouder word, keer ik daar weer naar terug.''

Dragt knijpt de ogen samen, glimlacht en wijst naar buiten. ,,Kijk eens hoe mooi de zee is, ik vind de zee het mooist als hij lichter is dan de lucht erboven.''