Hoge score op `smogkaart' geen verrassing

Op weinig plaatsen ter wereld is de luchtkwaliteit zo slecht als in Nederland en België, zo tonen beelden van de Europese milieusatelliet Envisat.

,,Niet verrast'' is onderzoeker Ronald Albers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Bilthoven over de kaart die onderzoekers van de universiteit van het Duitse Heidelberg hebben gemaakt van de gegevens die de Europese satelliet Envisat sinds twee jaar verzamelt over de mondiale luchtvervuiling. ,,Ik heb zo'n kaart hier al enige tijd aan de muur hangen.''

Uit de kaart blijkt dat de luchtkwaliteit in vooral het westen en zuiden van Nederland, Vlaanderen en het Duitse Ruhrgebied veel te wensen overlaat. In dit gebied worden hoge concentraties stikstofdioxide aangetroffen, net als in de Italiaanse Povlakte, China en de Noord-Amerikaanse oostkust. Ook een aantal steden springt er ongunstig uit, zoals Parijs, Londen, Moskou, Istanbul, Madrid, Athene en Praag. De kaart is te zien via de website www.esa.int.

Ieder jaar opnieuw waarschuwt het RIVM in zijn Milieubalans dat Nederland er niet in slaagt de Europese normen voor luchtkwaliteit te halen. De oorzaak is simpel: nergens in Europa wonen en rijden op zo'n beperkte oppervlakte zo veel mensen. ,,De belangrijkste reden voor de hoge concentraties boven Nederland, België en Duitsland is de hoge bevolkingsdichtheid en grote bedrijvigheid hier'', zegt klimaatonderzoeker Henk Eskes van het KNMI, dat meewerkt aan het satellietprogramma.

Staatssecretaris Pieter van Geel (Milieu) doet verwoede pogingen om als tijdelijk EU-voorzitter het verkeer schoner te maken. Gisteren nog, op de Europese Raad voor ministers van Milieu in Luxemburg, is opgeroepen tot een reductie van 70 procent van alle stikstofoxiden door strengere normen voor auto's, vrachtwagens en scheepvaart.

Er zijn drie redenen om je zorgen te maken over de hoge concentraties stikstofoxiden in de lucht, zegt Ronald Albers, projectleider voor het landelijk meetnet luchtkwaliteit van het RIVM in Bilthoven. Ten eerste leiden stikstofoxiden, die vrijkomen bij verbranding, tot verzuring en vermesting van lucht, bodem en water. Ten tweede kunnen vooral langs snelwegen gezondheidseffecten optreden bij bewoners. Pas ,,enkele honderden meters'' van de snelweg verwijderd zijn de stikstofoxiden dermate verdund dat ze geen directe schade veroorzaken, zegt Albers. Dit is dan wel afhankelijk van de hoeveelheid passerende auto's en de al aanwezige concentraties in de omgeving. Ten derde draagt de aanwezigheid van stikstofoxiden bij aan de vorming van ozon, schadelijk voor luchtwegen en hart. In totaal wordt aan de vervuiling van de lucht met stikstofoxiden, fijn stof (vluchtige organische stoffen) en ozon vroegtijdige sterfte onder jaarlijks vijfduizend personen in Nederland toegeschreven.

Het KNMI hoopt met de gegevens van de satelliet in de toekomst de kwaliteit van de lucht te voorspellen. ,,We willen naast de gewone weersvoorspelling ook het chemische weer kunnen voorspellen'', zegt onderzoeker Eskes.