Een tatoeage geeft veel bloot

De tweede roman van Sarah Hall, een Noord-Engelse die naar Amerika verhuisd is, heeft een tatoeëerder als hoofdpersoon: Cyril Parks, die zich de elektrische Michelangelo laat noemen omdat hij op de lichamen van zijn klanten een vorm van beeldende kunst bedrijft. Meer dan over Parks gaat het verhaal over zijn werk en de omstandigheden waarin hij zijn vak uitoefent. Het laat zich lezen alsof hij zich grondig heeft laten interviewen; wat er in stilte in hem omgaat wordt maar af en toe even gehoord. Zoals sommige mannen in gezelschap overstemd worden door hun drukke vrouw, zo wordt Cyril, onder vrienden Cy genoemd, overstemd door zijn schrijfster.

Wél weten wij dat hij in 1907 is geboren, een dag na de dood ter zee van zijn vader, en dat hij is opgegroeid in de badplaats Morecambe benoorden Manchester, waar zijn moeder een klein hotel hield. Op zijn veertiende jaar is zijn talent ontdekt door een plaatselijke tatoeëerder met een gestage clientèle van badgasten, bij wie hij meer dan tien jaar als assistent blijft werken. Maar op een avond is zijn werkgever, altijd een onbehouwen kroegloper, arbeidsongeschikt geslagen door een stelletje drinkers onder aanvoering van een concurrent. En niet lang daarna is hij gestorven.

Cy is daarop vertrokken naar Amerika, waar hij zijn bedrijf voortzet op Coney Island, het superpretpark dat hem nog luider overstemt dan Morecambe. Wij lezen over de drukte en het licht en andere attracties van het park, en over Cy's ervaring dat hij intenser en fantastischer dan tevoren leeft bij dit `absolute consumer-driven modernism' – bij deze `zwemtocht door het ingewand en de darmen' van de wereld.

Wat is de essentie van Coney Island? vraagt hij zich vaak af in de trein uit Brooklyn waar hij nu woont. Daar geeft hij een uitvoerig antwoord op; dankzij de woordenrijkdom van zijn schrijfster zijn geen vragen hem te machtig. Op de boot naar Amerika heeft hij ook al weten te formuleren wat de betekenis van zijn werk is: hij zag hoe hij met zijn tatoeage de identiteit van zijn klanten zichtbaar maakte, hoe hij hun ervaring vorm en kleur gaf, hoe hij de echo van hun persoonlijkheid op hun huid uitbeeldde.

Het is voor een lezer niet mogelijk om duidelijk te onderscheiden wat Cy allemaal meent te ontdekken. Voor de klanten waarschijnlijk ook niet: er wordt nergens een voorbeeld gegeven van een getatoeëerde die door zijn toedoen meer begrip van zichzelf en de wereld krijgt. Als de tekst van Sarah Hall een inspirerende werking op een lezer heeft, zal dat minder te danken zijn aan de inhoud ervan dan aan het brio waarmee zij schrijft. Dat haar tatoeëerder niet onder sobere woorden kan brengen wat hij ziet in de Nieuwe Wereld is best te begrijpen. Warhoofdigheid hoort erbij, daaruit blijkt dat hij heel iets anders meemaakt dan hij gewend is. `His needle found out their suffering like a surgeon's scalpel': bevredigend voor hem, om zo zeker te zijn van de betekenis van zijn werk. Maar soms maakt hij het te bont, zoals wanneer hij filosofeert over zijn gevoel voor een vrouw die hij in Amerika heeft leren kennen: `Love was truly one of the oldest feelings in the world, he thought, one of the original emotions'. Met zulke ontdekkingen loopt een roman eventjes voor gek.

The Electric Michelangelo volgt de hele levensloop van Cy, en ten slotte ook de terugkeer naar Morecambe. Ook daar is de overvloed aan taal en ideeën soms mooi benut, maar op andere punten is die uit de hand gelopen. Een grote prijs past er niet voor, die zou te veel zijn. Dat het boek bij de laatste zes genomineerden hoort, is genoeg waardering. Misschien is het vooral de coördinatie van haar Engelse verleden en haar Amerikaanse vervolg die Sarah Hall beter onder controle had moeten brengen. Verbeelding en ideeën heeft zij te over.

Wie denkt dat de schrijfster alleen in het wilde weg vertelt en verklaart, en wie nog geen kennis heeft gemaakt met die ideeën, doet er goed aan haar verhalen te lezen, zoals dat over de circusolifant Lulu. Twintig jaar was hij de lieveling van het publiek, totdat hij op een dag zomaar op de openbare weg een stap achteruit deed en een man doodtrapte. Ten overstaan van een nieuwsgierig kauwgumkauwend publiek werd het dier geëxecuteerd. Hall wist daar een precies, vernietigend verhaal over te schrijven.

Sarah Hall: The Electric Michelangelo. Faber, 340 blz. €19.95