Een leger van spookarbeiders

Werk vinden is voor illegalen simpel in Californië. ,,Ik ben sterk en kan goed poetsen.'' Laatste deel van een drieluik over migratie naar de Verenigde Staten.

Maria loopt met haar gele paraplu tussen de ronkende auto's voor een stoplicht op Whittier Boulevard. Af en toe klopt ze op een raampje, liefst die van een grote, blinkende auto. ,,Quiera una maid?'' ,,Wilt u een werkster?'' Ze is 62, ziet eruit als tachtig, maar ,,ik ben sterk en kan goed poetsen.''

Luis staat met zijn zelfgemaakte kar voor het hek van een school. In grote ongeschoolde letters staat geschreven helado, ijs. Als hij geluk heeft, verkoopt hij straks net genoeg om winst te maken. ,,Gisteren was het 58 dollar'', zegt hij en krabt verlegen onder zijn cowboyhoed. Dat is niet veel, maar hij kan ook goed schilderen en metselen.

Welkom in East Los Angeles, waar 99 procent van de inwoners van Mexicaanse dan wel Latijns-Amerikaanse afkomst is, en het overgrote deel sin papellas, zonder papieren. Hier komen de talloze illegalen aan die de grens hebben weten over te steken, op zoek naar werk en de Amerikaanse droom. Ze wonen in zelfgemaakte stenen huisjes met golfplatendaken – die soms eerder doen denken aan Guatemala of Mexico dan aan de Verenigde Staten – of met meerdere gezinnen samen. Een blanke wordt al snel aangezien voor de migra, de immigratiedienst. Geen van de aangesprokenen wil dan ook zijn volledige naam geven.

Niemand weet hoeveel illegalen er in de Verenigde Staten zijn – schattingen variëren tussen de zeven en elf miljoen, waarvan zeker drie miljoen in Californië – maar duidelijk is wel dat ze een leger van spookarbeiders vormen. Iedere dag staan ze op aangewezen plekken in de grote steden te wachten op wie hen maar wil inhuren als fruitplukker, werkster, tuinier of schilder.

De gelukkigen hebben familie of vrienden die hen een baan kunnen bezorgen als fabrieksarbeider, naaister, bouwvakker of afwasser in een restaurant. Slecht betaald werk, vaak tegen het minimumloon, waarvoor weinig Amerikanen te vinden zijn. ,,Het is voor Mexicanen makkelijker werk te vinden in LA dan in Mexico-Stad'', zegt migratie-expert Rafael Alarcón Acosta van het Colegio de la Frontera Norte in de Mexicaanse stad Tijuana. ,,Als een werkgever een goedkoop en betrouwbaar werknemer zoekt, vraagt hij hulp aan diegenen die al voor hem werken. Die vragen iemand uit de familie of het eigen dorp.''

,,Deze mensen zijn de olie voor onze economische motor'', zegt Luis Sanchez van de organisatie InnerCity Struggle die probeert de latinos in Los Angeles meer rechten te geven. ,,We kunnen niet zonder hen, en dat wil niemand toegeven.'' ,,Maar'', meent Sanchez, ,,we behandelen hen als tweederangs burgers.''

Hij doelt op gouverneur Arnold Schwarzenegger die eind vorige maand tegen het geven van rijbewijzen aan mensen zonder documenten stemde. De maatregel was bedoeld om een idee te krijgen hoeveel illegalen er Californië zijn - het bureau voor rijvaardigheid mag geen gegevens doorgeven - maar vooral om de wegen veiliger te maken. Omdat in de VS geen auto geen werk betekent, rijden veel illegalen onverzekerd rond.

,,We laten ze op onze baby passen. Geven hen de sleutels van ons huis zodat ze kunnen schoonmaken, laten hen ons eten bereiden, maar pas als ze willen autorijden zijn ze terroristen'', zegt senator Gil Cedillo, die probeerde de maatregel aangenomen te krijgen.

,,We hebben alleen maar een auto nodig. We vragen niet om staatsburgerschap'', zegt Tony Bernabe van de Coalition for Immigrant Rights of Los Angeles. Hij zegt dat de meeste illegalen als ze eenmaal in de VS zijn ,,proberen een leven op te bouwen''. ,,Sommigen zijn hier al bijna twintig jaar zonder dat ze de kans hebben om legaal te worden.'' De laatste amnestie was in 1984, en hoewel president Bush in januari aangaf dat hij nadenkt over tijdelijke werkvisa, gaat niemand ervan uit dat er in het Amerika na de aanslagen van 11 september weer een amnestie komt.

Bernabe vertelt dat de meeste illegalen omdat ze een vals sofi-nummer hebben belasting betalen, zonder uiteindelijk te profiteren van de voordelen. De belasting wordt automatisch van hun salaris ingetrokken – veel werknemers kan het niet schelen dat hun werknemers niet legaal zijn – en de belastingdienst rapporteert niet aan de immigratiedienst. ,,Maar desondanks worden we behandeld als wegwerpartikelen. Ik zie een Amerikaan geen jurk naaien voor vijf dollar per uur.''

Tegenstanders menen echter dat door de rijbewijzen illegale immigratie wordt aangemoedigd, waardoor de druk op diensten als openbare scholen en gezondheidszorg wordt vergroot en de nationale veiligheid in de problemen komt. Ze wijzen erop dat de laatste amnestie, geen einde heeft gemaakt aan de stroom illegalen, maar juist familiehereniging mogelijk maakte.

IJsverkoper Luis heeft het probleem omzeild door in MacArthur Park een vals rijbewijs te kopen. Maar, zegt hij, ,,je blijft altijd bang dat ze je oppakken en terug sturen.'' Zelfs na 15 jaar in Los Angeles.

De eerste twee delen van het drieluik verschenen op 12 en 14 oktober.