De thriller en de waarheid

Een voormalige castraatzanger heeft in de zomer van 1700 de hand gehad in twee cruciale opvolgingen van Europese leiders. Die zanger was de vermaarde Atto Melani, een spion voor Lodewijk XIV, die zowel de Spaanse koning Karel II als Paus Innocentius XII aan de macht hielp.

Dat is de dubbele clou van de net verschenen historische thriller Secretum, die het schrijversechtpaar Monaldi en Sorti (M & S) zelf als nieuwsfeiten naar buiten brengt. Het boek, gebaseerd op tien jaar historisch onderzoek, doet meer recht aan de feiten dan aan de bekende lezingen, aldus Francesco Monaldi aan de telefoon. ,,We hebben overal bewijzen voor, en waar ons materiaal hiaten bevat, hebben we die met fictie gedicht.'' In Secretum leest men over een onwaarschijnlijk groot aantal historische personages en zeer veel authentieke documenten. Achterin vermelden de auteurs bovendien een lange reeks bronnen voor vrijwel alle plekken, personen, gebouwen en gebeurtenissen die in het boek voorkomen. ,,Alles is waar, en zo niet, dan is het waarschijnlijk of zeer aannemelijk,'' aldus Monaldi.

Casus 1: Lodewijk XIV complotteert met drie Italiaanse kardinalen. Atto Melani en Lodewijks grote jeugdliefde Maria Mancini zorgen er als koeriers voor dat een vervalste handtekening (plus testament) het Spaanse hof bereikt. Zodoende volgt Lodewijks kleinzoon Filips van Anjou Karel II op.

De internationale situatie was bij de overgang naar de zeventiende eeuw zeer gespannen. Met name tussen Frankrijk en Spanje stond de zaak op scherp. ,,De messen waren geslepen'', aldus dr. Hans Cools van het Nederlands Instituut in Rome. Lodewijk XIV had tevergeefs naar een diplomatieke oplossing gezocht om het oppermachtige Spanje te verdelen. De Spaanse Successieoorlog die volgde op Karels dood, eindigde tot Lodewijks tevredenheid in een compromis waardoor Spanje vrijwel alle koloniën verloor.

,,De oorlog was onvermijdelijk,'' zegt Cools. ,,De inhoud van het testament deed er feitelijk niet toe.'' Dat (de handtekening onder) het testament vervalst was, zoals M & S stellen lijkt Cools ,,zeer wel mogelijk, aannemelijk, al valt iets dergelijks nooit onomstotelijk te bewijzen.''

Historicus Otto van der Mey plaatst vraagtekens bij die valsheid. Hij verwijst naar Francisco van Schoneberg, de zeer ervaren Nederlandse ambassadeur (converso) in Spanje ten tijde van Karels ziekte en overlijden. Van Schoneberg meldde wel degelijk dat Karel zelf een maand voor zijn dood onder dwang een geheim testament ten faveure van Anjou tekende. Later zou Karel een (eveneens geheim) codicil aan dit testament hebben toegevoegd. Dat ontkracht niet de vermeende valsheid van het testament dat kort na Karels dood werd geopend, maar plaatst wel vraagtekens bij de noodzaak tot vervalsing.

Casus 2. Kardinaal Albani volgt Paus Innocentius XII op dankzij Franse steun als tegenprestatie voor zijn `hulp' bij de Spaanse kwestie (volgens Monaldi voor negentig procent zeker). Als bron dient ditmaal het verloop van het conclaaf, waarbij alle Franse kardinalen bloksgewijs voor de latere Paus Clemens XI stemden. M & S komen met een weinig verhullende bedankbrief van Clemens aan Melani. Van der Mey wijst erop dat er al in 1994 door Phillipe Levillain (Dictionnaire historique de la papauté) op deze gang van zaken werd gezinspeeld. ,,Hoogst ongebruikelijk,'' aldus Van der Mey, ,,zo'n suggestie in een feitelijk relaas als een encyclopedie.''

De casus uit Imprimatur, de vorige roman van M & S – de protestantse stadhouder Willem III stootte zijn strengkatholieke schoonvader Jacobus II van de Engelse troon dankzij enorme financiële steun van Paus Innocentius IX – is ruim twee jaar na verschijning nog nergens aangevochten en lijkt dus alom geaccepteerd te zijn. Maar het Vaticaan heeft wél aanstoot genomen aan het boek én aan de auteurs. Mondadori, de Italiaanse uitgever van Imprimatur, heeft vervolgens de auteurs op stuitende wijze tegengewerkt, aldus Monaldi. Buitenlandse uitgevers zouden zelfs van Mondadori (eigendom van Berlusconi) te horen hebben gekregen dat ze het beter niet in vertaling konden uitgeven.

Secretum is nog maar het tweede deel van een zevendelige reeks, die, als we de auteurs mogen geloven, stuk voor stuk historische onthullingen zullen bevatten. Kunnen Monaldi en Sorti hun bevindingen niet beter als journalisten of wetenschappers wereldkundig maken? Volgens Monaldi niet: ,,journalistiek biedt geen optimale vrijheid. En wetenschappelijk werk raakt het hart niet. Het heeft meer invloed als je de mensen raakt.'' Maar in de vrijheid van de romanschrijver schijnt het echtpaar zich te vergissen. Secretum, waarvan publicatie door het Vaticaan is ontraden, laten ze niet in Italië verschijnen.