Wie wordt hier nog nerveus van?

De staking in het openbaar vervoer heeft de samenleving niet ontwricht. Is dat een succes of een fiasco?

Zelfs FNV-voorzitter Lodewijk de Waal denkt dat niet veel mensen last zullen hebben van de staking in het openbaar vervoer vandaag. ,,Ze gaan gewoon een dag eerder op herfstvakantie'', zei De Waal eerder deze week.

Hij lijkt gelijk te krijgen. Er rijdt geen trein in Nederland en nauwelijks een bus, maar een grote verkeerschaos is uitgebleven. Het directe effect van de actie lijkt te zijn dat de spits vandaag wat vroeger viel en er veel mensen thuis werken. Dat was ook de bedoeling, zegt de vakbeweging: het publiek moest er zo min mogelijk last van hebben.

Maar hebben stakingen die zo soepel worden opgevangen dat de overlast beperkt is, wel zin?

Ja, zegt Paul van der Heijden, hoogleraar arbeidsrecht en rector van de universiteit van Amsterdam. ,,De vakbeweging weet precies wat ze doet.''

Hij wijst erop dat er aan iedere staking twee kanten zitten: de sociaal-psychologische en de juridische. Dus: hoe win je de publieke opinie voor je én blijf je binnen de grenzen van de wet. ,,Dat doe je door het zo vriendelijk mogelijk aan te pakken. De vakbeweging heeft veel ervaring met stakingen bij het spoor en ze weten hoe belangrijk het is dat iedereen tijdig weet waar hij aan toe is. En een dagje staken mag.''

De functie van de staking is volgens hem vooral dat de vakbeweging laat zien dat ze het land plat kan leggen. En dat is nuttig als straks de CAO-onderhandelingen beginnen. ,,Als de kabinetsplannen dan niet gewijzigd zijn, zal de vakbeweging keihard gaan onderhandelen om terug te krijgen wat het kabinet heeft weggenomen. En de geschiedenis laat zien dat de werkgevers geen sterke rug hebben.'' Van der Heijden wijst op de grote ingreep in de WAO begin jaren negentig: die is aan de CAO-tafel grotendeels teruggedraaid.

Bert de Vries, begin jaren negentig als minister van Sociale Zaken verantwoordelijk voor de WAO-maatregelen, heeft dit aan den lijve ondervonden. De Vries weerstond de druk van massale demonstraties, maar moest later tandenknarsend toezien hoe werkgevers bogen voor de wensen van de vakbonden om de WAO-ingreep ongedaan te maken. Nu beziet hij de commotie op afstand. ,,De vakbeweging heeft kennelijk voldoende aanhang om dit te kunnen organiseren. Dat heeft op zichzelf al betekenis'', zegt De Vries.

Dat deze staking geen chaos oplevert betekent niet dat er geen schade is, zegt Jan Willem van den Braak, directeur sociale zaken van ondernemingsvereniging VNO-NCW. Hij noemt de staking ,,disproportioneel en onterecht''. Van den Braak vindt het ,,navrant'' dat de vakbeweging niet voorzichtig omspringt met de kleine concessies van de regering deze week. ,,Daar heb ik geen goed woord voor over.''