`Urgentie ouderenbeleid nodig'

De politiek wil vervroegd uittreden voorkomen. Maar een toestroom van oudere werknemers zorgt voor nieuwe problemen, zegt Jan van Zijl van de RWI.

Links en rechts in de politiek delen de zorg om de naderende vergrijzingsgolf. De verschillen in oplossing dreven dit voorjaar de vakbonden en het kabinet uit elkaar. Volgens voorzitter Jan van Zijl van de Raad voor Werk en Inkomen (RWI) twisten de partijen te eenzijdig over de pensionering van de babyboomers. De RWI-voorzitter, die het kabinet adviseert over arbeidsmarktvraagstukken, pleit voor invoering van een deeltijdpensioen en voor meer scholing voor ouderen.

Van Zijl: ,,Het kabinet maakt zich te eenzijdig druk om de pensioengolf die over tien jaar op gang komt. Dat is terecht, maar het kabinet houdt geen rekening met de huidige groep vijftigplussers die nu op de arbeidsmarkt staat. Er vindt een dubbele vergrijzing plaats, maar de werkvloer en arbeidsmarkt worden niet aangepast aan ouderen.''

Wat is een dubbele vergrijzing?

,,Een groot deel van de nu werkzame bevolking gaat over een jaar of acht met pensioen. Zij moeten `onderhouden' worden door het nog werkende deel van de bevolking. Maar daarnaast, en daar hoor je onvoldoende over, heb je de babyboomers, de generatie die nu net vijftigplus is. Waar zij eerder de Werkloosheidswet en de WAO instroomden, kunnen ze daar nu minder terecht. Het kabinet sluit alle vluchtroutes uit werk de komende tijd af. De VUT werd gebruikt om ouderen in de jaren '80 van de krappe arbeidsmarkt af te laten vloeien. Ook kwamen veel van hen in uitkeringen terecht, maar dat wordt steeds moeilijker.''

Is dat een probleem?

,,Op zich is het goed dat die wegen worden afgesloten, er werd te veel gebruik en soms ook misbruik van gemaakt. Het probleem is dat werkgevers nog nauwelijks inspelen op ouderen die nu langer in dienst blijven. We roepen al tien jaar dat er een ouderenbeleid moet komen, maar de urgentie wordt niet gevoeld. Binnen de kortste keren worden bedrijven met veel oudere werknemers geconfronteerd, maar dat gaat niet zomaar. Bedrijven en overheden moeten meer nadenken over een goede manier om met ouderen om te gaan.''

De arbeidsproductiviteit van ouderen ligt nu lager dan die van jongeren. Werkt het niet contraproductief als je ze aan het werk wilt houden?

,,Wel in de huidige constellatie, met alleen het afsluiten van de vluchtroutes. Maar er zijn manieren om de productiviteit van ouderen te vergroten terwijl ze toch doorwerken. Ze moeten meer van functie kunnen veranderen, op een computercursus gaan. Het kabinet zou hier actief beleid op moeten voeren, maar vooral werkgevers en werknemers hebben hier een taak. Wat het kabinet tot nu toe doet is voornamelijk wijzen op plichten in plaats van rechten. Als je als kabinet verwijst naar het Scandinavische voorbeeld van sociale zekerheid (een flexibele arbeidsmarkt met een goed sociaal vangnet, red.), moet je die beide kanten van de medaille willen zien. Nu wordt er te eenzijdig geschrapt in de fiscale stimulering.''

Denkt u dat dit een opening zou kunnen bieden in het vastgelopen overleg tussen kabinet en bonden?

,,Gedeeltelijk. Dit zou een andere ingang kunnen zijn om weer met elkaar te gaan praten. Dat is dan buiten het `conflictdossier' van de VUT en het prepensioen dat steeds weer terugkomt. Het gaat hier om een andere invalshoek om weer met elkaar te gaan praten. En de overheid kan een rol spelen in het gereedmaken van de arbeidsmarkt voor meer ouderen door bijvoorbeeld scholing en deeltijdpensioen wel weer fiscaal te stimuleren.''

Is dit een taak van overheid of van sociale partners?

,,De nieuwe wetgeving maakt ook een deeltijdpensioen bijna onmogelijk. De overheid moeten dit willen corrigeren. Hoe langer iemand nu in hetzelfde werk zit, hoe vaker en langer hij ziek is. Dat heeft met motivatie te maken. Werkgevers moeten investeren om mensen enthousiast te houden. Het klinkt paradoxaal, maar langer doorwerken kan soms alleen als er ook een beetje minder gewerkt kan worden.''

Als ouderen langer blijven werken, krijgen jongeren minder kansen om toe te treden.

,,Op korte termijn heb je daar inderdaad een probleem. Daarom moet je de huidige ouderen ook niet nu al veel dwingen om te solliciteren. Maar de spanning op de arbeidsmarkt zal de komende jaren als de economie aantrekt weer toenemen. Er komen meer banen dan er mensen zijn. Dan hebben we zowel de ouderen als de jongeren nodig, en misschien zelfs wel extra aanbod uit het buitenland.''