Minister Brinkhorst voert het debat `nu eenmaal graag scherp'

Gisteren behandelde de Kamer de begroting van Economische Zaken. De minister heeft ,,alle begrip voor de angstgevoelens'' over de bezuinigingen.

Minister Brinkhorst (Economische Zaken) is misschien wel het meest bekritiseerde lid van het kabinet, na De Geus (Sociale Zaken). De linkse oppositie ziet hem als de drijvende kracht achter een hardvochtig bezuinigingsbeleid. Bij de vakbeweging roept hij grote irritatie op door zijn zelfverzekerde optreden en als denigrerend ervaren uitspraken. ,,Haal die arrogante grijns van je gezicht'', beet FNV-voorzitter De Waal hem op prinsjesdag voor de televisiecamera's toe.

Brinkhorst voelde gisteren, bij de begrotingsbehandeling van het ministerie van Economische Zaken, de behoefte zich te rechtvaardigen. Hij was zich terdege bewust, zei hij, van de ,,onrust in de samenleving'', en hij had ,,alle begrip voor de angstgevoelens'' die de ingrepen in het sociale stelsel met zich brachten. En wat de kritiek op de toon betreft, hij voerde ,,het debat nu eenmaal graag scherp''.

De oppositie nam hier niet direct genoegen mee. PvdA, GroenLinks en SP verweten Brinkhorst dat hij de toestand van de Nederlandse economie zwarter voorstelde dan deze in werkelijkheid is. Er ontspon zich een felle discussie over de vraag welke cijfers nu de doorslag gaven. De arbeidsparticipatie – het aandeel werkende mensen – is in Nederland hoog. Maar het totale aantal gewerkte uren in Nederland behoort volgens Brinkhorst tot de laagste in Europa. ,,Het is jammer dat zelfs in deze Kamer sommige mensen de werkelijkheid niet onder ogen kunnen zien'', zei Brinkhorst.

De oppositie schoot uit alle macht op de eerder dit jaar gepresenteerde Groeibrief. Het was deze brief – met 19 `actiepunten' om de economische groei te stimuleren – die veel weerstand opriep en ook in het kabinet zelf controversieel was. Het Kamerlid Van Dam (PvdA) noemde de nadruk op meer werken een voorbeeld van ,,ouderwetse praatjes voor een ouderwetse agenda. Jongeren zoeken zelf de balans tussen werk en privé.'' Met Vendrik (GroenLinks) en Kant (SP) riep hij het kabinet op de eigen bijdrage voor kinderopvang niet te verhogen. De hoge kosten hiervan weerhouden volgens de oppositie veel jonge vrouwen ervan te gaan werken. Maar Brinkhorst deed op dit punt geen enkele toezegging.

Van de coalitie kreeg de minister volledige steun voor zijn hervormingsagenda. Bakker (D66) voorzag een toekomst met ,,Europa als de chique achterbuurt van de wereld en Nederland als het armste straatje'', indien er niet zou worden ingegrepen in de loonkosten en sociale voorzieningen. Hij prees Brinkhorst als ,,iemand die zich verzet tegen het onredelijke en onvruchtbare conservatisme''.

Samen met de VVD zal D66 een voorstel voor versoepeling van het ontslagrecht steunen, een van de punten van de Groeibrief. Kant (SP) verweet Bakker dit, maar deze kaatste de bal terug. ,,De bescherming van de een is de drempel voor de ander. U bent de partij van de insiders die er al zijn, wij zijn de partij van de outsiders die nog een plekje zoeken.'' CDA-woordvoerder Ten Hoopen was behoedzamer. Het CDA zou zeker geen voorstel tot versoepeling van het ontslagrecht indienen. Voorstellen van anderen zou de partij op hun ,,merites beoordelen''.

Vendrik (GroenLinks) wilde dat Brinkhorst meer haast maakt met de bouw van windmolenparken op zee. Enkele weken geleden had Brinkhorst zelf in een toespraak gezegd dat hiervoor zo snel mogelijk nieuwe vergunningen moeten worden uitgegeven. Hij moest daar gisteren van terugkomen, nadat al 40 miljoen euro op de Energie-investeringsaftrek (EIA) was bezuinigd. CDA en VVD vrezen een miljardenverslindend project ,,vele malen groter dan de Betuwelijn'' en willen eerst een kosten-batenanalyse van windmolenparken op zee voordat nieuwe vergunningen worden verleend. Brinkhorst gaf daarop toe, maar verzekerde Vendrik dat zijn betrokkenheid met windenergie nog recht overeind staat.

Vendrik (GroenLinks) en Kant (SP) dienden een motie in om een maximumprijs in te stellen voor gas en elektriciteit. Volgens de energiebedrijven zal een gemiddeld gezin volgend jaar minimaal 150 euro meer kwijt zijn aan gas en stroom. Brinkhorst zei dat de stijging vooral door de hoge olieprijs wordt veroorzaakt, en dat het systeem van minimum- en maximumtarieven met de liberalisering is verdwenen.

Aptroot (VVD) drong aan op een kritische beoordeling van de activiteiten en de heffingen van de product- en bedrijfschappen. In veel sectoren heerst onvrede over deze organisaties, die wel heffingen opleggen maar in ruil daarvoor te weinig zouden doen voor de ondernemers.

Aptroot verwees een eerder – positief – rapport van accountants- en adviesbureau KPMG naar de prullenbak, omdat hierin alleen de bestuurders van die organisaties waren gehoord en eiste een nieuw, onafhankelijk onderzoek. Brinkhorst nam de suggestie over. Het kabinet praat morgen over de toekomst van de schappen.

Bij de begrotingsbehandeling van vorig jaar had staatssecretaris Van Gennip (CDA) al aangekondigd dat er `kansenzones' voor innovatieve bedrijven zouden komen. In deze zones zou voor startende, vernieuwende bedrijven een lichter fiscaal en administratief regime gelden. PvdA, en in mindere mate CDA, waren ontevreden over de vorderingen op dat punt. De kansenzones zijn nog nergens gerealiseerd. ,,Wat heeft u het afgelopen jaar eigenlijk uitgevoerd?'' wilde Van Dam weten. Maar volgens Van Gennip zijn er verschillende juridische belemmeringen die eerst opgeruimd moeten worden. Binnenkort gaan de eerste `pilots' van start.

De Kamer was ook kritisch over de subsidies van EZ. Het komende halfjaar wordt de effectiviteit van alle subsidies opnieuw bekeken, en het is zeker dat daarbij verschillende zullen sneuvelen. Van Dam wil het liefst alle subsidies schrappen en die vervangen door fiscale voordelen of leningen. Brinkhorst was hier sterk op tegen, en ook in de Kamer was hiervoor geen meerderheid.