Hield Anne Frank van Nederland?

Zainab is 39, en Marrokkaanse. In al de zeven jaar dat ik haar ken, was ze illegaal in Nederland. Ze kwam mijn leven binnen als schoonmaakster van mijn huis, maar met de tijd werd ze meer. Ze was een van de twintig gasten op mijn bruiloft, ze was een van de eersten die ons pasgeboren kind vasthielden.

Drie maanden geleden was Zainab als asielzoekster uitgeprocedeerd. Ze had alle juridische middelen opgebruikt die haar advocaat had bedacht om haar in Nederland te houden. Ze had al die jaren hier, naast mijn huis, bejaardenhuizen geboend, maar toch was de uitspraak van de vreemdelingenpolitie: u wordt geen Nederlandse. U moet het land uit.

Ze woont nu in Marrokko, en is in augustus getrouwd met een man van Marrokkaanse afkomst die wel de Nederlandse nationaliteit heeft weten te verkrijgen. Misschien komt ze straks terug, legaal.

Ben ik nu blij? Nee. Ik denk dat ze een vergissing maakt. Zainab was ongelukkig in Nederland – en toch wilde ze hier wonen.

Zainab droeg altijd een hoofddoekje. Ze wilde geen relatie met een Nederlandse man. Ze miste haar moeder verschrikkelijk. ,,Heb je er wel eens over gedacht om weer in Marrokko te gaan wonen?'', vroeg mijn vrouw eens voorzichtig. ,,Ja, natuurlijk'', zei Zainab. Maar ze ging dat echt niet doen, zei ze. ,,In Marrokko moet je heel veel uren werken voor heel weinig geld. Hier verdien je veel, je bent op tijd weer thuis, en dan kan je gaan winkelen.''

Hield ze dan niet van ons, haar Nederlandse vrienden, was haar wil om in Nederland te blijven alleen maar materieel gemotiveerd? Niet helemaal. Ze moest huilen toen ze afscheid nam van mijn moeder. Ik krijg kaartjes uit Marakesh, waarop ze schrijft dat ze mijn dochtertje zo mist.

Ingewikkeld.

Behalve... voor bijna iedereen die zich in de openbaarheid uitlaat over immigratie. Het ene kamp – de Geert Wildersen van Nederland – ziet immigranten als gelukszoekers die ons schaarse voedsel komen opeten. Als ratten dus.

Het andere kamp ziet in elke asielzoeker een Anne Frank. Een heilige die met hart en ziel voor Nederland heeft gekozen, en door de verwijderingsmachine van Rita Verdonk haar wens ziet geblokkeerd. Volgens Elsbeth Etty dienen dan ook alle politici die Anne postuum Nederlandse wilden maken, zich te schamen, en ,,per direct 26.000 Nederlandse paspoorten af te geven aan uitgeprocedeerde asielzoekers''. (Opiniepagina, 12 oktober).

Het huidige debat brengt de complexe belevingswereld van de immigrant terug tot: Die mensen willen hier in Nederland wonen. Ze weten heel goed wat ze doen. En juist daarom moeten we ze weren / een verblijfsvergunning geven.

Wist Anne Frank wat ze deed, toen ze in haar dagboek opschreef dat ze graag Nederlandse wilde worden? Stel dat ze het kamp had overleefd, en terug was gekomen in Nederland na de oorlog? Een land dat sober was, koud, armoedig, zo'n beetje het Jutland van Europa – tot de jaren '60 eindelijk de hoge salarissen, geestelijke vrijheid en luxe brachten waaraan we nu al veertig jaar verslaafd zijn. Had ze toen niet, ergens op een moment gedacht: ik hoor hier niet thuis. Ik ga naar Israël. Of Amerika, om toch maar haar droom van filmster worden na te jagen?

Vijf jaar geleden heb ik er zelf over nagedacht te emigreren. Ik wilde ook naar de Verenigde Staten. Ik ging op reis naar de VS en kwam terug met de overtuiging: Nooit, nooit moet ik daar gaan wonen. Ik hoor daar echt niet.

Maar als ik had ontdekt dat ik daar als schoonmaker meer kon verdienen dan in Nederland als journalist – had ik dan hetzelfde besloten?

Je kunt het dilemma van immigratie niet oplossen door asielzoekers simpelweg te weren, of, in spiegelbeeld, ze allemaal een verblijfsvergunning te geven. Wat we nodig hebben is een asielbeleid dat enerzijds immigranten de kans geeft via een tijdelijke werkvergunning een plaats te veroveren, anderzijds zichzelf de vraag doet stellen: wil ik hier, in Nederland, wel echt wonen?

Dat asielbeleid hebben we nog niet, maar ik heb wel het idee dat Rita Verdonk dit dilemma beter begrijpt dan Geert Wilders en Elsbeth Etty.

Jerôme Inen is docent journalistiek aan de New School for Information Services in Amsterdam.