Glans van Duitse oppositie bladdert langzaam af

De christen-democratische oppositie in Duitsland keek tot voor kort glimlachend naar de problemen van bondskanselier Schröder. Nu kampen ze zelf met interne ruzies.

Terugblikkend waren het welhaast paradijselijke tijden voor de Duitse oppositie. Kanselier Schröder veroorzaakte anderhalf jaar geleden met zijn sociale hervormingen een regelrechte crisis in eigen huis. De SPD raakte intern verdeeld, kiezers bleven weg en mensen die al hun hele leven lid waren van de partij draaiden de sociaal-democraten demonstratief de rug toe. De vakbonden, traditioneel medestander, zegden het bondgenootschap op.

De christen-democraten volgden het tumult op veilige afstand. Ze hielden zich gedeisd en werden bijna automatisch populairder. Naarmate de SPD afbladderde, begon de oppositie bekoorlijker te glanzen. Maar die episode is nu voorbij.

De SPD is nog niet herrezen, maar in het kamp van de zusterpartijen CDU en CSU wordt het steeds onrustiger. Tot voor kort leek de positie van CDU-voorzitster Angela Merkel nog onaantastbaar. Nu loopt ze de ene blauwe plek na de andere op.

De misère begon toen de Duitse kiezer in de gaten kreeg dat de ongeliefde hervormingen weliswaar door Schröder in gang waren gezet, maar door de oppositie van harte werden ondersteund. Bij regionale verkiezingen, onder andere in Brandenburg en Saksen, moest de partij deze herfst opeens terrein prijsgeven. In Saksen verloor ze de absolute meerderheid, in Brandenburg kon ze zich slechts ternauwernood in een coalitie met de SPD handhaven. De SPD behaalde ook geen grandioze resultaten, maar de partij vond troost bij de gedachte dat de afstraffing veel milder was uitgevallen dan gevreesd. Voor de CDU was het verlies een koude douche.

De alliantie tussen de grote CDU en de kleine CSU uit Beieren is de kracht van de Duitse christen-democratie, maar tegelijk een bron van permanente onrust. Daags na de regionale verkiezingen namen CSU-politici uit München hun onfortuinlijke broeders in het noorden op de korrel. Al slapende wint men geen verkiezingen, was vanuit Beieren te horen.

Ingrijpender is het aanhoudende conflict tussen CDU en CSU over de hervorming van de gezondheidszorg. De discussie over de toekomst van de welvaartsstaat die eerst de SPD in haar voegen deed kraken, speelt nu de christen-democraten parten.

Merkel is voorstander van een vergaande sanering van de gezondheidszorg, CSU-voorzitter Edmund Stoiber staat voor een behoedzamere aanpak. Ondanks aanhoudend crisisberaad is er geen compromis in zicht. Politici van CDU en CSU verkopen het meningsverschil als een gezond democratisch debat. Commentatoren in Berlijn en München zien in de twist een machtsstrijd tussen Merkel en Stoiber. De minister-president van Beieren heeft nog steeds niet gezegd dat hij in 2006 géén kanselierskandidaat wil worden.

Intussen moet Merkel ook in de eigen partij vechten. Haar liberale sociaal-economische koers stuit op weerstand van de sociale vleugel, het voorstel om een handtekeningenactie tegen EU-onderhandelingen met Turkije te organiseren vindt menig CDU-politicus niet acceptabel.

Eén tegenstander is Merkel deze week, voorlopig, kwijtgeraakt. Friedrich Merz, financieel-specialist in de Bondsdagfractie trok zich terug uit de fractietop en uit het presidium van de partij. Merkel had Merz twee jaar geleden afgezet als fractievoorzitter en die functie zelf overgenomen. Sindsdien boterde het niet tussen de twee. Merz heeft nu als eenvoudig fractielid veel meer vrijheid om zijn mening over partijleider Merkel te verkondigen dan als vice-voorzitter van de fractie.

Begin december komt de CDU in Düsseldorf bijeen. Het moet een groot feest worden waarop de christen-democraten hun voorzitster vieren en als beoogd kanselierskandidaat op het schild verheffen. Als het zo verder gaat, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), ontaardt de kroningsplechtigheid in een requiem.