Staken tegen regering mag, zeker voor een dag

Vervoersbedrijven overwegen schadeclaims in te dienen bij de vakbonden voor de staking van morgen. Hoeveel kans maken die bij de rechter?

Verschillende werkgevers in het openbaar vervoer onderzoeken of ze de schade die ze zullen lijden door de staking van morgen kunnen verhalen op de vakbonden.

Managers van de NS en streekvervoerders Connexxion en BBA uitten hun verongelijktheid in diverse media. Ze vinden het niet terecht dat zij de dupe worden van een conflict tussen de vakbonden en het kabinet.

Volgens de bedrijven is duidelijk dat er een flinke kostenpost zal zijn, maar zij wijzen erop dat niet zeker is hoeveel de schade zal bedragen. Voor NS geldt dat er niet alleen inkomstenderving zal zijn, maar ook dat abonnementhouders een vergoeding moeten krijgen als die daarom vragen. De Consumentenbond attendeert reizigers via zijn website op dit recht.

Het bedrijf heeft nog een claim lopen bij vakcentrale FNV voor een staking van vorig jaar, toen FNV de treinen naar de Haagse ministeries een dag stillegde uit onvrede over voorgenomen bezuinigingen. Volgens een woordvoerder van de vakbond maakt die claim geen schijn van kans. ,,Staken mag, ook als dat gevolgen heeft voor derden.''

In 1995 stelde de Utrechtse rechtbank werkgeversorganisatie VSN deels in het gelijk, toen deze via een kort geding probeerde een staking in het streekvervoer te verhinderen. Van de rechter mocht er toen alleen buiten de spits worden gestaakt.

Nederland heeft geen eigen stakingswetgeving, maar volgt het Europees Sociaal Handvest (ESH). Daarin staat dat het recht op staking beperkt wordt als rechten en vrijheden van derden in het geding komen, of als er verstoring van de openbare orde dreigt. In het geval van Utrecht was dat laatste deels het geval, oordeelde de rechter. Weliswaar reden de streekbussen en de sneltram wekenlang niet, anderzijds was maar een beperkt deel van het openbaar vervoer niet beschikbaar.

Voor morgen ligt dat anders omdat bijna het hele openbaar vervoer stil zal staan. Toch verwacht mr. R. Beltzer, universitair hoofddocent arbeidsrecht bij het Hugo Sinzheimer Instituut in Amsterdam, dat schadeclaims door de rechtbank niet makkelijk zullen worden toegekend. ,,Volgens het ESH is het toegestaan te staken tegen overheidsbeleid, zolang het om arbeidsvoorwaarden gaat.''

Dat is nu het geval, omdat de protesten vooral gericht zijn tegen VUT- en pensioenregelingen. Een rechter zal alleen beperkingen opleggen als de staking onbepaalde tijd duurt, de volksgezondheid in gevaar komt of de maatschappij ontwricht raakt.

Daar komt bij dat een Europese commissie die het Europees Sociaal Handvest bestudeerde in 2003 Nederland een veeg uit de pan gaf over naleving van het handvest. De Nederlandse jurisprudentie dat een staking alleen mag als er geen enkele mogelijkheid tot onderhandelen meer is, en dat derden niet te veel schade mogen ondervinden, is geen onderdeel van het handvest.

,,Het verweer van de vervoerders dat er weer voorzichtige stappen worden gezet door onderhandelaars, heeft dus weinig gewicht'', zegt Beltzer. ,,Bovendien zal de maatschappij door die ene dag niet direct ontwricht raken. Het komt er op neer dat de bonden zelf mogen bepalen of ze voldoende hebben gedaan om stakingen te voorkomen.'' Hij denkt dat er van de claims uiteindelijk weinig terecht zal komen. Ook in andere Europese landen ziet hij weinig voorbeelden van succesvolle claims.

NS laat zich niet ontmoedigen. Volgens een woordvoerder staat het bedrijf sterk nu het voor de tweede keer in een jaar wordt getroffen door een actie tegen de regering. ,,We vinden dat de grens van het stakingsrecht nu is bereikt'', aldus de Spoorwegen.