Rust bewaren voor Oranje van cruciaal belang

`Restverdediging' en `countercontrole' zijn nieuwe termen die Marco van Basten hanteert voor het Nederlands elftal dat vanavond tegen Finland de WK-kwalificatie vervolgt. Het leerproces is nog lang.

Bij het begin van zijn persconferentie hield bondscoach Marco van Basten gisteren een lange monoloog over de problematiek bij het Nederlands elftal. Hij kon zo lijn brengen in zijn betoog en hij bleef lastige vragen voor. Na het gelijkspel van afgelopen zaterdag tegen Macedonië (2-2) was er wel wat uit te leggen. Linie voor linie besprak hij het functioneren van zijn ploeg in Skopje. Tevens lichtte Van Basten zijn wisselbeleid nog eens toe. Vervolgens hield hij zichzelf op verzoek een spiegel voor. Had hij het anders gedaan als hij van tevoren had geweten dat de Macedoniërs het countervoetbal zo goed beheersten? Nee, nou ja, op een paar nuances na dan. Hoogstens had hij in plaats van in de zestigste minuut al na 25 minuten dezelfde tactiek kunnen toepassen als tegen Tsjechië. Dus: spelen met drie in plaats van vier verdedigers. En Landzaat, de man in vorm, had eigenlijk wat eerder in het veld moeten komen dan in de 81ste minuut.

Maar aan de hoofdreden die ten grondslag lag aan het dure puntenverlies in Macedonië had hij toch niets kunnen veranderen. Een bijna structurele kwestie. Van Basten: ,,Er stond een heel jonge ploeg in het veld. Spelers die ervaring op dit niveau missen en nog een hoop moeten leren. En ervaring is ook de situatie in de wedstrijd herkennen en eventueel corrigeren. Er moet balans in het elftal komen. Toen we volgens het 3-4-3-systeem speelden, werd een aantal basiszaken niet goed uitgevoerd.''

Van Basten voegde eraan toe dat het nog wel even kan duren voordat er verbetering zichtbaar wordt. Dat klonk niet erg hoopgevend. ,,Maar daarom hebben we ook voor vier jaar getekend.'' De bondscoach is desondanks niet van plan van de ingeslagen weg af te wijken. Hij blijft het 4-3-3-systeem als uitgangspunt kiezen. Dat er tegen Tsjechië en in de laatste fase van het duel met Macedonië wél met drie verdedigers werd gespeeld, was een uitzondering. ,,Het is nu van belang de rust te bewaren zodat we zonder problemen ons werk kunnen blijven doen. Al zal iedereen de teleurstelling van zaterdag op zijn eigen wijze hebben verwerkt. De één doet dat gelaten, de ander wordt boos of uit kritiek.''

De voormalige wereldspits lichtte ook personele keuzes toe. Van Hooijdonk had hij na zijn goede prestatie tegen Tsjechië weer een kans gegund. Castelen stond in dat duel op links omdat hij de Feyenoorder toen niet tegen linksback Jankulovski wilde laten spelen. Met Kuijt kan hij schuiven, zo luidt zijn conclusie na twee goede ervaringen. Op links, op rechts of in de spits. Hoewel Castelen voortdurend balverlies leed en zijn sterke tegenstander Vasoski zelden passeerde, vond Van Basten dat de snelle rechtsbuiten zijn goede momenten had tegen Macedonië. ,,We blijven ervan overtuigd dat Romeo een groot talent is.''

Cocu maakte in Skopje zijn rentree in Oranje, na een schorsing, omdat volgens Van Basten de jonge verdedigers Boulahrouz, De Jong en Bouma wel wat leiderschap van een routinier konden gebruiken. De bondscoach onderkent dat de defensie de achilleshiel vormt van het elftal. De Macedoniërs legden de manco's moeiteloos bloot. Ze lieten heel slim de weinig initiatiefrijke Boulahrouz vrij en zetten verder alle verdedigers van Nederland onder druk, inclusief middenvelder Sneijder. In een video-analyse liet de technische staf aan de spelers zien waar dat toe leidde. In de opbouw en dekking werden enorme fouten gemaakt. Het deed doelman Van der Sar verzuchten: ,,Ik heb de laatste wedstrijden over aandacht niet te klagen gehad. De meest elementaire zaken gingen mis.'' Van Basten kent de oorzaak: ,,Dat komt door de competitie. De topclubs ondervinden te weinig weerstand. Daardoor worden de fouten van de verdedigers van Ajax, Feyenoord en PSV te weinig afgestraft. Op dit niveau gebeurt dat wel.''

Van Basten strooide met nieuwe termen, zoals `restverdediging' en `countercontrole'. Van Bommel, die dreigt te worden vervangen door Landzaat, probeerde dat in `Jip-en-Janneke-taal' uit te leggen. ,,Met zoveel aanvallers in de ploeg moeten er niet te veel spelers voor de bal staan bij balverlies.'' Van Basten: ,,Een aantal spelers moet zich afvragen: `Als we nu de bal verliezen, sta ik dan goed?' Dat noem ik countercontrole.''

Het kwetsbare Oranje, dat zijn voorsprong op Tsjechië al weer nagenoeg heeft verspeeld, wacht vanavond een nieuwe beproeving. De fysiek sterke Finnen zijn beslist niet kansloos in de Arena. Van Nistelrooy keert bij Oranje terug in het elftal. Van Basten heeft voor de defensie Lucius de voorkeur gegeven boven de eerder geselecteerde Kromkamp. Melchiot (ziek), Hofland en Ooijer (beiden geblesseerd) bleken niet beschikbaar. De bondscoach vindt Lucius, de reserve van PSV die slechts een paar keer rechtsback speelde, technisch en tactisch beter dan de speler van AZ. Zo heeft hij al weer van een reeks neo-internationals (voorlopig?) afscheid genomen: Kromkamp, John, Van Persie, Van den Bergh en nu Bobson. Ze bleken niet geschikt. Feitelijk zou de bondscoach dat bij de clubs al moeten kunnen constateren. Als het Nederlands elftal wordt gebruikt als duiventil gaat dat nog meer en koste van zijn geloofwaardigheid.