Verwaarlozing

,,Het gevangeniswezen is voor mij geen oplossing maar het gebrek aan een oplossing.'' Dat zei een vorig hoofd van het gevangeniswezen jaren geleden bij zijn afscheid. De huidige minister van Justitie, Donner (CDA), is bezig deze oude waarheid een opmerkelijke nieuwe draai te geven. Hij knijpt het gevangeniswezen zó af dat praktijkmensen vrezen voor een ontploffing van de hogedrukpan die een strafgesticht toch al is. Openlijke kritiek vanuit het apparaat wordt door de bewindsman zoveel mogelijk gesmoord, maar dat neemt de groeiende twijfels over zijn aanpak niet weg.

,,De afgelopen tien jaar wordt er al scherp aan de wind gezeild'', waarschuwde fractieleider Rouvoet van de ChristenUnie vorig jaar rond deze tijd. Dat was nog zacht uitgedrukt. Toen staatssecretaris Kosto (PvdA) tien jaar geleden een ,,sober regime'' introduceerde – lees: minder begeleiding voor meer gedetineerden – had het gevangeniswezen de jaren ervoor al ,,een enorme verdunning in ervaring en kwaliteit ondergaan'', zoals een gevangenisdirecteur bitter opmerkte.

Een minister van Justitie staat bij het toenemend beslag op de gevangeniscapaciteit natuurlijk voor ,,lastige beleidskeuzes'', zoals Donners voorganger Korthals (VVD) het uitdrukte. Donner heeft toegegeven dat de versobering niet heeft gewerkt maar verving deze slechts door twee nieuwe eufemismen, namelijk dat ,,begeleiding selectiever wordt ingezet'' en ,,een progressieve regimeopbouw''. De etikettenwissel kan, in de woorden van de Tilburgse expert Van Kalmthout, niet verhullen dat ,,de overheid geen idee heeft hoe er tijdens en na de detentie wordt gewerkt aan reïntegratie''. Toch stelt diezelfde overheid zich nadrukkelijk tot taak de recidive terug te dringen. Donner spreekt over ,,een beleid dat recht doet aan de specifieke bijdrage die sancties kunnen leveren aan het veiliger maken van de samenleving''. Dat vergt méér dan botweg opsluiten en beknibbelen op het penitentiaire inrichtingswerk.

Het gevangeniswezen geldt sinds jaar en dag als het stiefkindje van Justitie. ,,Soms is het ook boter aan de galg gesmeerd'', erkende een gevangenisdirecteur tien jaar geleden. ,,Maar als we niets doen, weten we zeker dat het weer fout gaat.'' Niet alleen het gevangeniswezen – een kerntaak van de minister van Justitie – heeft te lijden onder verwaarlozing, terwijl het steeds meer te maken krijgt met moeilijke gedetineerden. Er is ook het voortdurend schandaal van het vastzetten van niet-criminele probleemkinderen in een jeugdstrafinrichting. Daar wordt nu ook de meerpersoonscel ingevoerd, niet uit pedagogische overwegingen maar puur om kosten te besparen. Gevangenisbonden staan van oudsher snel klaar met hun kritiek. Toch wordt steeds meer de vraag hoe serieus minister Donner zíjn verantwoordelijkheid eigenlijk neemt.