Technocratisch imago

De deconfiture van staatssecretaris Van der Knaap (Defensie, CDA) gisteren brengt verdeeldheid in het kabinet aan het licht. Christen-democraten en liberalen verschillen kennelijk van mening over de wijze waarop de impasse met de sociale partners moet worden doorbroken. 's Ochtends meldde de Rijksvoorlichtingsdienst dat Van der Knaap op verzoek van het kabinet de vakbonden ging polsen over mogelijkheden om de afgebroken onderhandelingen te hervatten.

's Middags betitelde vice-premier Zalm (VVD) de operatie-Van der Knaap als een soort privé-snuffeltocht in opdracht van minister De Geus (Sociale Zaken, CDA). Waarschijnlijker nog is dat premier Balkenende (CDA) vanaf zijn ziekenhuiskamer zijn vertrouweling Van der Knaap heeft vooruitgestuurd als verkenner. Met zijn pertinente ontkenning dat de staatssecretaris daarbij zou optreden namens het kabinet heeft Zalm diens missie effectief geblokkeerd. Bovendien heeft hij openlijk het CDA-smaldeel de pin op de neus gezet. Mogelijk was het de bedoeling van Zalm de onderhandelingspositie van het kabinet niet te verzwakken wanneer de partijen straks onvermijdelijk weer `om de tafel gaan zitten'. De politieke consequenties van zijn interventie heeft hij of niet onderkend of onderschat. In die zin is zijn optreden in lijn met zijn opstelling tijdens de algemene politieke en financiële beschouwingen in de Tweede Kamer. Zijn geringschattende commentaren aan het adres van de oppositie en zijn vaak louter cijfermatige benadering van complexe maatschappelijke problemen riepen het beeld op van een arrogante technocraat.

Met dat technocratische imago kampt het hele kabinet. Peilingen wijzen uit dat de steun voor het regeringsbeleid dramatisch klein is. Terughoudendheid bij de representativiteit van dit soort onderzoeken is gepast, maar in kabinetskringen worden zij wel degelijk beschouwd als indicatoren en daarmee zijn zij politiek relevant. Des te verwonderlijker is het dat het kabinet stoïcijns blijft doordraaien aan de gebedsmolens van versobering wegens vergrijzing. De kennelijke verkramping bij de ministers leidde tot wereldvreemde reacties op een van de grootste vakbondsdemonstaties na de Tweede Wereldoorlog. Loopt het begrotingstekort op als het kabinet begrip toont voor al die ongeruste mensen op het Museumplein?

De vraag laat zich stellen of er een relatie is tussen de absentie van de minister-president en het zelfbewuste optreden van Zalm. Balkenende is door de infectie aan zijn voet inmiddels een maand buiten beeld. Niemand praat meer over normen en waarden; alles draait om VUT en prepensioen. De poging van de Rijksvoorlichtingsdienst om een foto van de premier te verspreiden waarop deze ondanks alles `aan het werk' is te zien, doet daar niets aan af.

Het probleem is niet dat de coördinatie zoek is omdat Balkenende tijdelijk is uitgeschakeld. Van coördinatie door de premier is in de kabinetten-Balkenende sowieso weinig sprake. Balkenende zou echter wel als primus inter pares een beweging op gang kunnen brengen die kan leiden tot hervatting van het overleg met de sociale partners. Na massale demonstraties volgen nu acties. Deze week al dreigt een politieke staking in het openbaar vervoer. Een onnodig bot middel want niet de regering met wie de vakbonden een conflict hebben, is het doelwit maar de reiziger die daarbuiten staat. Afgezien daarvan is het van politiek en economisch belang dat Nederland niet zijn naam van stabiele natie te grabbel gooit. Balkenende heeft mogelijk via Van der Knaap geprobeerd zijn rol te spelen bij het op gang brengen van het zo gewenste `polderoverleg'. Des te schadelijker was het optreden van vice-premier Zalm.