Lange wensenlijstjes voor Ahold-proces

Morgen begint de rechtszaak tegen vier voormalige Ahold-topfunctionarissen. Voorlopig komt er geen inhoudelijke behandeling, maar de contouren van het proces worden al wel duidelijk.

Als de voortekenen niet bedriegen, zullen de komende twee dagen in de Amsterdamse rechtbank aan de Parnassusweg harde woorden vallen. Hoewel de inhoudelijke behandeling van het boekhoudschandaal rond Ahold nog ver weg is, zullen de advocaten van de vier voormalige topfunctionarissen van het supermarktconcern nu al de toon proberen te zetten. Dat zal overigens vooral procedureel van aard zijn. Morgen en overmorgen behandelt de rechtbank wensen van verdediging en openbaar ministerie (OM) over nog te nemen stappen in het vooronderzoek, voordat over een aantal maanden het eigenlijke proces van start gaat.

Dat wensenlijstje zal lang zijn. Zo zal de verdediging getuigen willen horen en aanvullende stukken willen zien. Daarnaast zal een verzoek van een van de verdachten, voormalig Ahold-bestuursvoorzitter Cees van der Hoeven, worden behandeld. Hij heeft formeel bezwaar aangetekend tegen zijn dagvaarding omdat hij de beschuldigingen dermate overtrokken en zonder bewijs vindt dat hij de rechtbank heeft gevraagd daar nu al over te oordelen.

De twee `regiezittingen' zullen verder dus vooral een juridisch procedureel karakter dragen. Maar aan de hand van de dagvaardingen en de reacties van de verdachten daarop zijn al wel enkele contouren te schetsen van de zaak. Daarbij vallen een paar dingen op. Zo heeft justitie zichzelf beperkingen opgelegd. Het OM concentreert zich in de dagvaardingen op de side letters-affaire (zie inzet) bij een aantal van Aholds buitenlandse samenwerkingsverbanden. Dat is maar één bestanddeel van de fraudezaak bij de Zaanse onderneming. Weliswaar kwam met de ontdekking van de side letters het schandaal in een stroomversnelling, maar het probleem bij Ahold lag veel fundamenteler: op meerdere fronten niet goed functionerende controlesystemen in de boekhouding. Het was de oorzaak van het ontstaan van degeheime side letters, maar óók de achtergrond van de omvangrijke inkoopfraude bij de Amerikaanse dochter US Foodservice en malversaties in Argentinië. Toch heeft het OM het Nederlandse strafrechtelijke vervolg van de affaire beperkt. Door zich te concentreren op de side letters is gekozen voor een afgeronde kwestie, waar deze vier verdachten die hoge posities bekleedden, verantwoordelijk voor worden gehouden.

Juridisch gezien heeft het OM die side letters-affaire overigens wél breed aangepakt. Naast de voor de hand liggende delicten valsheid in geschrifte en oplichting heeft justitie nog twee aantijgingen uit de kast gehaald: publieksmisleiding bij een emissie (toen Ahold in 2000 samenging met het Scandinavische ICA) en een tweede oud en stoffig wetsartikel: het openbaar maken van een onware jaarrekening. Dat laatste artikel is zelden gebruikt, maar wel belangrijk in de Ahold-zaak, vooral omdat het de bedoeling heeft om het vertrouwen te beschermen dat derden moeten kunnen hebben in gepubliceerde jaarstukken. Vanuit de optiek van beleggers of investeerders is het in deze strafzaak dan ook eigenlijk een veel relevanter wetsartikel dan de meer bekende aantijgingen als valsheid en oplichting. Bovendien zet het de rol van de accountant nog meer in het licht. Ook dat is in de Ahold-zaak relevant. Externe boekencontroleur Deloitte is geen verdachte, maar zal in de strafzaak als getuige zeker een rol spelen. Interessant is bijvoorbeeld waarom de accountant, toen de side letter-affaire in Scandinavië boven water kwam, nog geruime tijd heeft geprobeerd de zaak intern op te lossen. Nóg interessanter is waarom Deloitte toestond dat Ahold in zijn Portugese samenwerkingsverband de omzet volledig in de cijfers meetelde, terwijl de Nederlanders er niet volledig de baas waren. Weliswaar was er hier geen sprake van een side letter, maar het patroon was hetzelfde. Het lijkt dan ook niet voor niets dat het OM ook dit feit op de dagvaardingen heeft gezet.

Al dit soort elementen kunnen tijdens de regiezittingen worden aangestipt. Gezien de reacties op de dagvaardingen zullen de verdachten betogen dat zij de aanklachten buiten proportie vinden. ,,Onevenwichtig en onredelijk'', oordeelde een van de advocaten eerder. Dat is waarschijnlijk een treffende karakterisering van de te verwachten verdediging. De enige verdachte die publiekelijk nog niets van zich heeft laten horen is Michiel Meurs. Hij was als financieel bestuurder betrokken bij alle side letters en wordt soms wel als `architect' van de geheime contracten gezien. Of dat zo is, of dat Meurs slechts onderdeel was van een ingeslopen cultuur binnen Ahold, moet nog blijken. Dat zal vooral gebeuren bij de inhoudelijke behandeling, later volgend jaar. Maar morgen en overmorgen worden al wel de eerste tipjes van de sluier opgelicht.

www.nrc.nl: Dossier Ahold