Fietsen, carpoolen of liever maar thuisblijven

Donderdag is er nagenoeg geen openbaar vervoer. Wordt het een chaos op de weg? De ANWB verwacht dat het zal meevallen. Reizigers lijken goed voorbereid.

Het zal een vreemde gewaarwording zijn, als donderdag zo goed als het hele openbaar vervoer in Nederland plat ligt. De laatste keer dat het openbaar vervoer op zo'n grote schaal staakte was in 1993, bij de WAO-acties. Donderdag leggen naar alle waarschijnlijkheid niet alleen personeel van de NS, maar ook dat van het streekvervoer en enkele stadsvervoerders het werk neer, in bijna alle gevallen voor 24 uur.

Ondanks pogingen van kabinet en vakbonden om het overleg te hervatten, bereidt Nederland zich voor op een dag zonder openbaar vervoer. De ANWB verwacht een zeer drukke ochtendspits op de snelwegen, omdat veel treinreizigers met de auto naar hun werk zullen gaan. Maar anders dan in 2001, toen een staking van NS-personeel tot een twee keer zo drukke ochtendspits met 237 kilometer file leidde, denkt de ANWB niet dat er grote verkeerschaos zal ontstaan. ,,Deze staking is bijtijds en breed aangekondigd, de enige spelbreker kan het weer zijn'', zegt Arnoud Broekhuis van ANWB Verkeersinformatie.

Wel verwacht hij dat er meer en langere files zullen zijn. De eerste files rond Amsterdam en Utrecht zullen waarschijnlijk niet om zeven uur, maar al om zes uur ontstaan. In de centrale in Den Haag zit vanaf vijf uur 's ochtends een extra telefoonteam klaar om filemeldingen aan te nemen. De ANWB roept reizigers om het gebruik van de weg zoveel mogelijk te spreiden, om te carpoolen en afspraken die niet urgent zijn te verzetten.

Veel werknemers hebben hun plannen voor donderdag al klaar. ,,Ik vraag een collega die ook in Amsterdam woont of ik met hem kan meerijden'', zegt S. Bosga (34), financial controller bij een vastgoedbedrijf in Utrecht. ,,En als dat niet lukt, neem ik een dag vrij, dat zal niet zo'n probleem zijn.'' Hij staat achter de aangekondigde staking. ,,Er moet een signaal uit de samenleving komen. De demonstratie op het Museumplein op 2 oktober was blijkbaar niet genoeg. Nu moeten de bonden dan ook maar doorzetten.''

Andere treinreizigers keuren de stakingsplannen af. ,,Het is vreemd dat het altijd het openbaar vervoer staakt'', verzucht José Schiphorst. ,,Als er iets mis is, staan zij standaard vooraan om te staken.'' Ze is directeur van een instelling voor verstandelijk gehandicapten in Nieuwegein en ziet zich genoodzaakt om een dag thuis te werken. ,,Heel vervelend, want er stond een grote vergadering gepland voor die dag.'' Reizigersorganisatie Rover noemt de reiziger ,,een makkelijk slachtoffer.''

Behalve bezwaren tegen de staking zelf, is er ook bezwaar tegen de gekozen datum. Donderdag is vaak de drukste ochtendspits van de week. Vakbond FNV zegt de reiziger zoveel mogelijk te ontzien door niet te kiezen voor woensdag, als het Nederlands voetbalelftal in de Arena tegen Finland speelt, en niet voor vrijdag, als de herfstvakantie begint.

Voor de studiebeurs, die woensdag tot en met zaterdag plaatsvindt in de Utrechtse Jaarbeurs, is donderdag de meest ongelukkige dag. Van de ruim 90.000 bezoekers die voor het evenement verwacht waren, zouden 40.000 op donderdag komen. Hele schoolklassen, voor het overgrote deel met de trein. Een woordvoerder van het organiserende bedrijf Aromedia heeft er geen goed woord voor over. ,,Een zeer cynische datumkeuze. Door te kiezen voor voetbal en herfstvakantie gaan de bonden voorbij aan een hele grote groep jongeren die notabene met hun toekomst bezig zijn.'' Hoewel het voor veel decanen en docenten in verband met lesroosters niet mogelijk is om de beurs op een andere dag te bezoeken, probeert Aromedia zoveel mogelijk groepen te verzetten. Overigens zijn Abvakabo, SVL en CNV aanwezig op de beurs om schoolverlaters over te halen vakbondslid te worden. ,,Maar we zijn niet rancuneus, we zullen ze niet weren'', zegt de woordvoerder.

Werkgevers hopen dat werknemers niet massaal zullen thuisblijven, maar inzetten op carpoolen. Grote en kleine bedrijven draaien gewoon door. Zo ook KLM. Het overgrote deel van de werknemers van de luchtvaartmaatschappij komt met het openbaar vervoer naar het werk, vooral de werknemers die op Schiphol werken. ,,Een groot deel van de duizenden werknemers die daar werken komt met de trein'', zegt een woordvoerder van KLM. Het bedrijf neemt geen bijzondere maatregelen. Omdat de staking lang van te voren is aangekondigd heeft het personeel de mogelijkheid alternatieven te zoeken. ,,Carpoolen ligt dan het meest voor de hand.'' Volgens hem heeft het KLM-personeel meer verantwoordelijkheidsgevoel dan de gemiddelde werknemer, omdat de gevolgen groot zijn als ze te laat zijn. ,,Dan vertrekken de vluchten niet op tijd, en dat is erg kostbaar'' zegt de woordvoerder. Het bedrijf zelf zet geen busvervoer in. Mogelijk komen er extra parkeerplaatsen beschikbaar als Schiphol besluit de parkeerplaatsen voor passagiers kosteloos open te stellen voor personeel dat op de luchthaven werkt, zoals bij eerdere treinstakingen wel gebeurde. Er werken in totaal 58.000 mensen bij de verschillende bedrijven op de luchthaven. Ook daarvan daarvan komen velen met het openbaar vervoer naar het werk, zegt een Schiphol-woordvoerder.

De passagiers zelf zullen hun toevlucht moeten nemen tot taxi's of `wegbrengers'. Schipholairporttaxi heeft nu al vijftig procent meer ritten dan normaal. ,,Mensen bellen uit het hele land'', zegt directeur Broeckmans. Taxi Centrale Amsterdam neemt geen reserveringen aan, zegt een woordvoerder. ,,We kunnen niet garanderen dat er tijdig wagens beschikbaar zijn.''