Chromatisch, diatonisch of vals

`De iets andere kinderwinkel'. Zo omschrijft een Amsterdamse speelgoedwinkel zichzelf in het telefoonboek. Of ze accordeonnetjes verkopen. Ja, er is er nog een. Een groene.

Het kwam door een rode. In de etalage van een speelgoedwinkel in een buitenland lag een rood accordeonnetje in een doos. Op de doos stond dat dit speelgoed het `echt doet'. En dat er uitleg bij zit over hoe een kind muziek met het instrument kan maken.

De winkel was dicht. Op de doos stond ook de naam van de fabrikant. Tobar, Engeland. Ja, speelgoed dat het echt doet, dat is onze specialiteit, zegt de marketingmanageres van Tobar aan de telefoon. Veel accordeonnetjes gaan naar Ierland, maar ze heeft een adres in Amsterdam, de iets andere kinderwinkel. Die neemt ook accordeonnetjes af.

Maar Tobar is helemaal niet de fabrikant. Het is een handelsonderneming die speelgoed uit China haalt en het is bij lange na de enige niet die dat doet. Alle speelgoedaccordeonnetjes komen uit China. Sommige winkeliers importeren ze rechtstreeks, sommige nemen ze af van Tobar, of van een andere groothandelaar.

Maakt niet uit, als het maar een ding is dat het doet en een groene is ook mooi. Mag ik hem even proberen, vraag ik in de iets andere kinderwinkel. Tuurlijk.

Toets na toets beluister ik de tonen. Hij doet het. Maar niet goed. Midden in een do re mi komt er een toon uit die niet in het rijtje past. Hij is vals, zeg ik tegen de vrouw achter de toonbank.

En dan zegt ze het stomste wat een speelgoedwinkelier kan zeggen. ,,Ja, maar het is maar speelgoed hoor.' Minachting voor kinderen spreekt er uit. Die kun je met valse muziek afschepen. En wat een dunk van speelgoed! Moest de kapper eens zeggen, het zijn maar haren, mevrouw.

In de Jordaan in Amsterdam is een winkelier gespecialiseerd in bewegend speelgoed. Hij heeft zijn winkel er naar genoemd: Mechanisch Speelgoed. Hij is ook speelgoedgroothandelaar. In zijn volgestouwde loods waarin een kind zich een nacht met een zaklantaarn zou willen verstoppen, mag ik accordeonnetjes uitpakken en proberen. Ze zijn mooi, maar nogal verschillend van geluid. En zuiver zijn ze niet allemaal. Ik zoek een droevige, want ik wil graag de tune van Nescafé kunnen spelen, de mooiste reclamemuziek ooit gemaakt. Met een zuivere droevige mooie rode ga ik naar huis. Pas dan valt me op dat hij anders speelt dan een grotemensenorgel. Als de harmonica wordt uitgetrokken geeft een toets een andere toon dan wanneer hij wordt ingeduwd. Chinese zuinigheid?

Een accordeonwinkel met internetverkoop, www.accordeontheek.nl, heeft verrassend genoeg ook een paar speelgoedaccordeonnetjes. Het verschil met de speelgoedwinkel: hier heeft men er verstand van. De winkelier (in Alkmaar) legt het geduldig uit. De Chinezen maken twee typen accordeonnetjes. Chromatische en diatonische. Bij een chromatische accordeon maakt het niet uit of de muzikant trekt of duwt. Elke toets of knop geeft heen en weer dezelfde toon. Een diatonische doet dat anders. Elke toets of knop kan twee tonen geven. De ene toon bij trekken, de andere bij terugduwen.

Een accordeon met toetsen zou volgens de accordeonspecialist in Alkmaar niet diatonisch moeten zijn omdat andere instrumenten met toetsen, zoals een piano, per toets maar één toon geven. Kinderen kunnen van zo'n accordeonnetje in verwarring raken. Een knoppenaccordeon kan er diatonisch mee door, maar het blijft moeilijk spelen voor een kind.

Een Chinees trekharmonicaatje kost in speelgoedwinkels en in de Accordeontheek tussen de 20 en 40 euro. ,,Veredeld speelgoed', zegt de specialist. Maar als we nou een stapje verder gaan. Een echte, het speelgoed voorbij? Een fatsoenlijke kindertrekharmonica kost zeven keer zoveel als het duurste speelgoedchineesje. Een mondharmonica, een chromatische met een schuif voor halve tonen, is dan veel beter voor beginnertjes. Om Nescafé op te leren spelen.