Vechten tegen de CPN

In het tweeluik de Geheime Dienst komen veel oud-BVD'ers uitvoerig aan het woord. Dat is een verdienste op zichzelf. Medewerkers van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), de voorloper van de huidige AIVD, waren tot nu toe zelden bereid zich publiekelijk te laten interviewen.

De film van Chris Vos en André van der Hout behandelt de geschiedenis van de BVD tot medio jaren tachtig. Blijkens de aftiteling had de dienst daar zelf geen moeite mee: de tweede man van de AIVD, Theo Bot, is een van degenen die voor zijn medewerking wordt bedankt.

Het eerste deel, dat vanavond wordt uitgezonden, draait om het gevecht tegen de CPN. Gevecht is niet overdreven. De film laat overtuigend zien dat de BVD diep in de CPN infiltreerde. Het clichébeeld dat de CPN zo graag verspreidde – de BVD als stelletje sufferds – wordt even overtuigend weerlegd. Als zich eind jaren vijftig een groep van de CPN afscheidt, is van de vierhonderd actieve leden ongeveer de helft gelieerd aan de BVD.

Dat de dienst in die jaren internationaal faam verwerft, bevestigt een voormalige CIA'er. Hij wijst erop dat in geen land ter wereld de geheime dienst zo ver ging om in in álle vijandige ambassades afluisterapparatuur te installeren. Een ander detail is niet minder veelzeggend. Hoewel het openbare imago van de BVD altijd matig is geweest, was de Nederlandse burgerij, aldus een BVD'er, massaal bereid stiekem hulp te verlenen aan de dienst.

In een persbericht heeft de NPS de film als onthullend aangekondigd. Dat is overdreven. Wie kranten en boeken over dit thema een beetje heeft gevolgd, wordt niet werkelijk verrast door de documentaire. Het meest vergaande middel dat de BVD in het verleden gebruikte, het oprichten van politieke partijen, is een jaar of tien geleden al in de officiële geschiedschrijving belicht.

Maar nu het mode is de AIVD meer bevoegdheden te gunnen, is de Geheime Dienst een waardevolle film. Het openbare debat over de verruimde bevoegdheden beperkt zich voortdurend tot algemeenheden. Deze film laat zien dat praktische vragen over de verhevigde strijd tegen het moslimterrorisme zeker zoveel nut hebben: hoe ver gaat de AIVD daarin? Richt men zonodig een eigen moslimterroristische actiegroep op?

Dokwerk: De geheime dienst, NPS, Ned.3, 21.00-22.00u. en volgende week tweede deel.