Slot-n

Uitspraak. De afgelopen weken heb ik vaker dan gemiddeld per spoor gereisd en onvermijdelijk krijg je dan te maken met uitvallende treinen. Nee, ik ga daar niet over zeuren; waar het mij om gaat is hoe een en ander wordt omgeroepen op het station. Diverse keren heb ik mogen genieten van de zin: `De trein kan wegens werkzaamheden niet rijden.' Met die zin is helemaal niks mis, maar het is geweldig om te horen hoe hij wordt uitgesproken. Je luistert naar een opname, want ik hoorde het bericht op verschillende stations en het werd steeds op dezelfde manier, met dezelfde dictie, uitgesproken.

Als u en ik dat zinnetje zouden uitspreken, zou het, qua slotklanken, ongeveer zo klinken: `De trein kan wegens werkzaamhede niet rijde.' We zouden dus de slot-n van werkzaamheden en rijden weglaten. Dat maakt ons niet tot slordige sprekers, maar tot natuurlijke sprekers. Vrijwel iedereen laat die slot-ennen weg. Behalve dan die omroeper van de NS. Die zegt: wegens werkzaamhedeN niet rijdeN. En hij zegt ook nog trrreiN.

Een en ander klinkt werkelijk volkomen uit de tijd – zo'n beetje als een plechtstatige radiovoordracht uit de jaren dertig. Je snapt wel hoe het gekomen is: die man heeft die zin een paar keer geoefend en van de weeromstuit is hij steeds nadrukkelijker gaan articuleren. Ik heb daar zelf ook last van als ik mijn antwoordapparaat moet inspreken. Gaat nooit in één keer goed, en na een paar keer oefenen klink ik volkomen anders dan in het echt: formeel, stijfjes, te netjes.

Professionele insprekers laten hun teksten zo natuurlijk mogelijk klinken, dus je vraagt je af waar de NS die slot-n-kwibus vandaan heeft gehaald. Hoe dan ook kan ik het liefhebbers van het vooroorlogse radio-Nederlands aanraden: boek een NS-dagtocht, en dikke kans dat u wordt getrakteerd op een uitspraak van het Nederlands die buiteN de stationshalleN volkomen is uitgestorveN.

Ander milieu. Kan het woord ander ook `lager' betekenen? Volgens onze woordenboeken niet. Maar in de zin ,,hij of zij komt uit een ander milieu'', betekent ander wel degelijk altijd `lager'. Althans, ik heb dit nog nóóit gehoord als men een hoger milieu bedoelde (,,Nee, zij heeft op particuliere Zwitserse scholen gezeten. Echt een ander milieu.'') Helemaal erg is het als iemand ,,duidelijk uit een ander milieu'' komt. Dan is er echt sprake van een groot standsverschil – andermaal naar beneden toe. Wat iemand die duidelijk tot een ander milieu behoort, allemaal uitvreet, wordt zelden gespecificeerd, want dat is niet chic. Het is trouwens wel weer fraai hoeveel dédain sommige mensen in het woordje duidelijk kunnen leggen.

Stoplicht. Laatst had ik het hier over een rood stoplicht. Ik werd daarover door verscheidene lezers op de vingers getikt. Je hebt verkeerslichten, schreven zij, en die kunnen op rood, groen of oranje staan. Een rood stoplicht is net zoiets als een witte schimmel of een zwarte moor. Formeel hebben zij gelijk, maar in de praktijk zijn rode en groene stoplichten natuurlijk volkomen ingeburgerd. Je ziet wel dat ambtenaren deze `taalfout' proberen te vermijden. In officiële stukken hebben ze het doorgaans over een verkeerslicht of over een signaallicht en zelfs over een verkeersregulerend systeem of een doseerpunt (uit een officieel stuk: ,,Om de bereikbaarheid van en naar de wijk te verbeteren wordt het `doseerpunt' (in de volksmond: stoplicht) op de Bosscherweg verplaatst.'' Voor de duidelijkheid hou ik het maar gewoon op stoplicht – rood, oranje of groen.

Reacties naar de Achterpagina of naar sanders@nrc.nl. Zie ook Woordhoek op donderdag op www.nrc.nl