Passie toont de vroege Penderecki

Omdat Nederland voorzitter is van de EU, reist het Orkest van het Oosten met een Pools en een Nederlands koor, vier Poolse solisten en een Russische dirigent door het land. Men speelt de Lucas-Passie van Krzysztof Penderecki (1933), een Poolse componist, die aan het begin van de jaren zestig internationaal doorbrak met zeer avant-gardistische composities, die toch een groot publiek aanspraken. In zijn muziek klonk door dat in Polen méér mocht dan in andere oostbloklanden. Zijn reputatie zakte jammerlijk in toen hij steeds reactionairdere religieuze muziek ging componeren.

De Lucas-Passie uit 1966, voluit Passio et mors domini nostri Jesu Christi secundam Lucam, is interessant omdat de tweeslachtigheid van Penderecki's werk erin te horen is: een moderne orkestbehandeling vol grauwe dissonanten en massieve klankblokken, maar ook traditionele elementen als gregoriaanse melodiek, flarden Bach-contrapunt en op hoogtepunten een grote drieklank.

De uitvoering door het Orkest van het Oosten is indrukwekkend. De omvang van het koor, in drie gelijke groepen verdeeld voor ruimtelijke effecten en aangevuld met een koor van jongens- en meisjessopranen, draagt daar zeker aan bij. Het beklemmende Stabat Mater, a capella gezongen, is één van de hoogtepunten van het concert, maar ook in de meer illustratieve rol van spottende of woedende menigte is het koor bijzonder sterk. De solisten zingen eveneens uitstekend. Adam Kruszewski klinkt als Jezus twijfelend en verlaten, bijvoorbeeld in de bezwerend herhaalde formule `Deus meus', `mijn God, waarom hebt u mij verlaten'.

Alleen de vertellende evangelist Ger Thijs is een vreemde eend in de bijt. Zijn Nederlandse intonatie van het Latijn is niet alleen totaal anders dan die van de Poolse zangers, maar roept ook de vraag op waarom hij de evangelietekst niet in het Nederlands voordraagt.

De jonge dirigent Vasily Petrenko, geboren in 1976, maakt de meeste indruk. Hij is afkomstig uit St.-Petersburg en werkt daar bij het Moessorgski-theater voor opera en ballet, de minder beroemde concurrent van het Mariinski-theater waar Valery Gergjev de scepter zwaait. Petrenko doet af en toe sterk aan zijn illustere collega denken met zijn subtiele maar gedecideerde slag, waarin hij met expressieve vingerbewegingen de nuances aanbrengt. Van Petrenko valt nog veel te verwachten.

Concert: Orkest van het Oosten, koren, solisten o.l.v. Vasily Petrenko. Gehoord: 10/10 Vredenburg, Utrecht. Herh.: 13/10 Enschede, 14/10 Eindhoven. Radio 4: 11/10 20 uur KRO.