Onwennig stemmen in Pansjhirvallei

Afghanistan moet nog wennen aan democratie. Maar de eerste verkiezingen verliepen zonder geweld.

Een oude man, gehuld in een bruine deken tegen de koude, heeft zojuist het langwerpige biljet met de namen, portretten en symbolen van de achttien presidentskandidaten in ontvangst genomen. Hij staat nu achter een scherm om voor het eerst in zijn leven te gaan stemmen. Maar hij heeft moeite zijn keuze te bepalen. Na wat gerommel laat hij zich op zijn hurken zakken, zodat iedereen vanonder het scherm kan zien hoe hij zijn bril nog eens recht zet en zijn hoofd dicht op het biljet duwt. Veel wijzer wordt hij niet, hij houdt het stembiljet ondersteboven.

Een verkiezingsfunctionaris schiet hem te hulp en zegt dat hij maar even bij het raam moet gaan staan. Hij slaat de vitrage om de man heen, zodat deze toch in enige afzondering het door hem gewenste blokje kan aanstrepen.

Afghanistan moet nog wennen aan democratie, maar dat wil niet zeggen dat het de verkiezingen niet serieus neemt. De 35-jarige chauffeur Samiullah is een van de eersten die zich om even na zeven uur 's ochtends hebben gemeld bij het stembureau in Changram, in de Pansjhir-vallei. ,,Ik ga stemmen omdat deze verkiezingen van belang zijn voor de toekomst van Afghanistan'', zegt hij. Op wie hij stemt wil hij niet zeggen. ,,Dat is geheim.''. Wel wil hij kwijt dat ook zijn vrouw gaat stemmen, in het aparte stembureau voor vrouwen, in een moskee aan de overkant van de rivier.

De Pansjhir-vallei, ten noordwesten van Kabul, ingesloten door de uitlopers van het Hindukush-hooggebergte, heeft een bijzondere klank in Afghanistan. Alleen een ongeplaveide weg door een nauwe kloof, met aan de ene kant honderden meters hoge bergwanden en aan de andere kant de wild stromende Pansjhir-rivier, biedt toegang tot dit woongebied van de Tadzjieken. Hier bevochten in de jaren tachtig Tadzjiekse veldheer Ahmad Shah Massoud (in 2001 vermoord) en zijn mujahedeenstrijders de invasietroepen van de Sovjet-Unie. In de jaren negentig hielden ze er dapper stand tegen de Talibaan.

Nu, drie jaar na de verdrijving van de Talibaan uit heel Afghanistan, zijn zaterdag miljoenen Afghanen voor het eerst in de geschiedenis naar de stembus gegaan om een president te kiezen. De uitslag wordt pas over enkele weken verwacht, maar interim-president Hamid Karzai is favoriet.

Maar Pansjhir is een moeilijk te winnen gebied voor de Pathaan Karzai. Na Karzai's aantreden, eind 2001, kregen de Tadzjieken een groot overwicht in zijn regering. Drie van Massouds directe opvolgers uit de Pansjhir-vallei kregen belangrijke ministersposten. Maar bij deze verkiezingen worden de kaarten tussen de Pathanen en de Tadzjieken opnieuw geschud.

[Vervolg AFGHANISTAN: pagina 5]

AFGHANISTAN

'D-Day en dan hebben we sneeuw'

[vervolg van pagina 1]

Karzai koos een van Massouds broers, Ahmad Zia, tot zijn running mate en uitdrukkelijk niet de machtige Tadzjiekse minister van Defensie, maarschalk Mohammad Qasin Fahim, wiens milities nog immer in Kabul zijn gelegerd. En de belangrijkste tegenkandidaat van Karzai in de strijd om het presidentschap is de eerder dit jaar ontslagen Tadzjiekse minister Yunus Qanoni. De verkiezingsposters met zijn afbeelding zijn verreweg in de meerderheid in de dorpen in Panshir.

Het stembureau in Changram is gevestigd in een kliniek voor eerste hulp. Twee jonge politieagenten houden er nonchalant de wacht. `No weapons' staat bij de ingang. De kliniek telt drie zaaltjes waar kan worden gestemd. De bedden zijn tegen de muren opgestapeld, maar sommige doen ook dienst als zitplaats. Verpleger Noor Mohamad verzegelt de boxen waarin straks de stembiljetten zullen worden gedeponeerd en hij noteert de nummers van de plastic strippen.

Als de stembiljetten worden verdeeld, ontstaat discussie over de inkt die moet worden gebruikt om de rechterduim van de mensen die hun stem hebben uitgebracht te markeren. In de doos die door de Afghaanse verkiezingscommissie is afgeleverd zitten viltstiften, maar de inkt daarvan blijkt met een beetje spuug gemakkelijk te verwijderen. Er is ook een potje met inkt dat lijkt bedoeld om de uitgebrachte stembiljetten van een stempel te voorzien.

,,Neemt u ons maar niet kwalijk. Het is voor ons de eerste keer dat we gaan stemmen. De mensen zijn blij dat ze kunnen gaan stemmen. Maar we moeten er nog wel een beetje aan wennen'', verontschuldigt verpleger Noor zich.

De 18-jarige scholier Mohamad Saddam, die is belast met het controleren van de verkiezingskaarten, besluit het zekere voor het onzekere te nemen. Iedereen die bij hem langskomt, krijgt zowel een streepje met een viltstift als een veegje inkt op zijn duim. Mohamad krijgt net als de andere verkiezingsfunctionarissen een vergoeding van tien dollar. ,,Ik doe het voor het geld, maar ik vind deze verkiezingen ook belangrijk voor ons land'', zegt hij.

Om kwart over acht komt ingenieur Mohamad Sharif binnen. De 32-jarige ingenieur is afkomstig uit Baghlan. ,,Toen ik nog als commandant bij de Noordelijke Alliantie vocht, liet ik mijn soldaten wegen aanleggen als het even wat rustiger was. Nu wil ik hier een generator bouwen die in de winter 50 kilowatt aan stroom oplevert, genoeg voor 500 gezinnen. Alleen kom ik nu nog 13.000 dollar tekort. Als ik dat geld krijg, kan ik een dam aanleggen zodat ik genoeg water krijg.''

Mohamad Sharif zegt dat hij op Karzai stemt. Want, zegt hij, Karzai heeft de steun van de internationale gemeenschap. En alleen met internationale hulp kan de wederopbouw van Afghanistan slagen. ,,Maar om misverstanden te voorkomen: iedereen is natuurlijk vrij om de stemmen op wie hij wil.''

Ook in het stembureau komt dat tot uitdrukking. Velen zeggen dat het belangrijk is om te stemmen, maar lang niet iedereen laat het achterste van zijn tong zien. ,,Karzai is my friend'', roept een jongeman die vrolijk zijn identiteitskaart laat zien.

Maar als hij even later achter het scherm verdwijnt, is door het dunne doek heen te zien hoe hij het stembiljet vouwt en een blokje aan de onderzijde van het papier aankruist. Het portret van Karzai staat tweede van boven, dat van Qanoni vierde van onderen. Veel stemmers in Changram doen dat zo.

Jabar, een jongeman uit Kabul, zegt wel dat hij op Qanoni zal stemmen omdat deze net als zijn ouders uit Panjshir afkomstig is. En het is in Afghanistan nu eenmaal belangrijk om op je eigen leiders te stemmen. Om de Panjshiri te steunen en ,,voor de lol'' heeft hij maar liefst drie registratiekaarten bemachtigd. Één gebruikt hij om te stemmen. Als hij even later uit het stembureau komt, zegt hij bij nader aanzien toch maar een kruis over het hele stembiljet te hebben gekrast. ,,Ik vind ze eigenlijk allemaal niets'', zegt hij over de kandidaten. ,,Eigenlijk is een grote Amerikaanse show. De winnaar is bij voorbaat al bekend: het moet Hamid Karzai worden.''

In de loop van de dag begint het steeds harder te sneeuwen en verandert de weg in een glibberig modderpad. In de kliniek in Changram is het nog wel warm, maar in drie tenten die het stembureau in het naburige plaatsje Rahm Khuda vormen, dringt de gure wind genadeloos binnen. ,,Dit is D-day voor Afghanistan en nu hebben we juist vandaag dit weer. Voor veel mensen uit de bergen zal het moeilijk worden hier naar toe te komen'', verzucht een medewerker van de nationale verkiezingscomissie.

Maar Sri Sujgiarti uit Indonesië, die namens een Aziatische organisatie de verkiezingen beoordeelt, is optimistischer. Ook in Panjshir gaan de meeste vrouwen gehuld in burqa over straat en wenden zij het hoofd af bij het passeren van buitenstaanders.

Als vrouwelijke waarnemer heeft Sri Sujgiarti wel het stembureau voor vrouwen bezocht. ,,Het is hartverwarmend om te zien hoeveel vrouwen de moeite hebben genomen om te gaan stemmen ondanks dit slechte weer. Er stond een rij en iedereen reageerde enthousiast.''

HOOFDARTIKEL pagina 7