`Benut potentieel van vrouwen'

Het kabinet wil dat meer mensen werken, maar kijkt daarbij vooral naar ouderen en niet naar vrouwen. Een gemiste kans, vindt Erna Hooghiemstra, directeur van de Nederlandse Gezinsraad.

De overheid verwacht veel van gezinnen, zegt Erna Hooghiemstra, directeur van de Nederlandse Gezinsraad. Vrouwen moeten blijven werken, óók nadat ze kinderen hebben gekregen. Beide ouders moeten veel tijd steken in de opvoeding van hun kinderen. En daarnaast moeten gezinsleden ook een deel van de zorg voor zieke of oudere familieleden op zich nemen.

Maar een stevig gezinsbeleid om dat allemaal mogelijk te maken ontbreekt, vindt Hooghiemstra. Het kabinet praat over het `schrikbeeld van de vergrijzing', zegt Hooghiemstra, ,,maar hun antwoord daarop is minder mensen in de WAO, later met pensioen en langere werkweken. Meer uren werken is desastreus voor gezinnen. Ze kunnen beter kijken naar dat enorme, goed opgeleide potentieel dat thuis voor de kinderen zorgt. Deze vrouwen kosten niet direct geld zoals iemand met een uitkering. Maar dan zeg ik: ze leveren ook niets op.''

Het gebrek aan gezinsbeleid heeft gevolgen, zegt Hooghiemstra. ,,Er zijn maar weinig andere landen waar vrouwen zo lang wachten met het krijgen van kinderen – Nederlandse vrouwen worden gemiddeld op hun 29ste moeder, hoger opgeleide vrouwen pas op hun 32ste. Een vijfde van de stellen besluit geen kinderen te krijgen. En áls er kinderen komen, zegt Hooghiemstra, dan kiest de overgrote meerderheid van de Nederlandse stellen voor een traditionele verdeling van de taken: de man zorgt voornamelijk voor het geld en de vrouw voor het huishouden en de kinderen en gaat in deeltijd werken. Een derde van de vrouwen stopt met werken.

Dat is toch hun eigen keuze?

,,Deels. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen met kinderen vaak meer zouden werken als de omstandigheden anders waren. De overheid zou daarvoor kunnen zorgen.''

Waarom zou de overheid dat doen?

,,De sterke economische groei in de tweede helft van de jaren tachtig en de jaren negentig komt voor een belangrijk deel doordat meer vrouwen gingen en bleven werken. Daardoor heeft een gezin meer te besteden. Een werkende moeder creëert weer banen, omdat er kinderopvang nodig is, misschien iemand het huis schoonmaakt en het gezin af en toe eten haalt bij de traiteur. En als een echtpaar gaat scheiden, hoeft de vrouw niet terug te vallen op een uitkering maar heeft ze een eigen inkomen.''

Waarom doet de overheid dat niet?

,,Rond het gezin heeft jarenlang een spruitjeslucht gehangen, het werd geassocieerd met traditionele rolpatronen. Er werd wel veel geïnvesteerd in de arbeidsparticipatie van vrouwen, maar niet in het gezin, want daaraan wilden de vrouwen juist ontsnappen. Maar in praktijk krijgen veel vrouwen kinderen. Zolang er rond het gezin een taboesfeer blijft hangen, belemmert dat een duidelijk gezinsbeleid.''

Veel vrouwen vinden zelf dat ze thuis voor de kinderen horen te zorgen.

,,Tja, dat is ook zo. Voor een deel komt het voort uit belemmeringen, voor een deel is het traditie. Wij hebben onderzoek gedaan naar de communicatie tussen partners als er een kind op komst is. Het blijkt dat er wordt gesproken over óf de vrouw blijft werken en zo ja, hoeveel. Maar het werk van de man en de verdeling van zorgtaken zijn geen onderwerp van gesprek. Ik denk dat veel vrouwen thuisblijven omdat de combinatie werk en zorg te lastig is.''

Hoe zou het anders moeten?

,,Werk en zorg moeten makkelijker te combineren worden, zonder dat de ontwikkeling van de kinderen er onder lijdt. Veel vrouwen vinden het nu al niet meer de moeite om te blijven werken, omdat ze soms bijna hun hele salaris kwijt zijn aan de kinderopvang.

,,Ik heb ook mijn bedenkingen over de kwaliteit van de opvang als volgend jaar de nieuwe wet op de kinderopvang ingaat. Daarmee zet de overheid in op marktwerking. De verwachting is dat door concurrentie de kwaliteit omhoog zal gaan en de prijs naar beneden. Ouders zullen een slechte crèche mijden en anders snel een andere crèche zoeken. Dat valt te bezien. Het is voor ouders heel lastig om de kwaliteit van een crèche goed te beoordelen. Bovendien halen ze hun kind dat gewend is aan een bepaalde plek natuurlijk niet zo snel van een crèche af als de kwaliteit niet helemaal naar hun zin is.''

Hoort een kind wel op een crèche?

,,Ouders met kinderen in de kinderopvang kampen massaal met schuldgevoelens. Ik merk op congressen dat buitenlanders zich daar enorm over verbazen. In Frankrijk en België zitten de kinderen de hele dag op crèche of school. Niemand die zich er druk over maakt.

Is het probleem dan opgelost met langer verlof en betere opvang?

,,Een levensloopregeling eigenlijk. Het oorspronkelijke idee was een betere belans tussen privé en werk in alle levensfasen. Prachtig. Maar de levensloopregeling is nu verzand in een discussie tussen voor- en tegenstanders van het prepensioen. Terwijl je zou willen dat er meer verlofmogelijkheden in worden opgenomen, zodat zowel mannen als vrouwen een tijdje kunnen stoppen met werken om voor hun kinderen te zorgen.