Solliciteren levert niets op voor werkloze 55-plussers

De regering houdt geen rekening met de wanhoop van de oude sollicitant, vindt Maarten Huygen, die als commentator door de samenleving reist.

Negen maanden werkloos en elektrotechnisch ingenieur Henny Cuppen heeft zijn huis, zijn auto en zijn Japanse prenten nog. Maar als dit veel langer gaat duren, zal hij daar misschien afscheid van moeten nemen. ,,Je begrijpt dat ik wel eens slecht slaap'', zegt hij aan de tafel van zijn huis met tuin in het Brabantse plaatsje Mierlo, nabij Eindhoven.

Vijfenvijftig jaar is hij en eigenlijk moet hij nog tien jaar doorwerken. Dat wordt misschien wel tien jaar lang elke week verplicht solliciteren. Hij heeft veel werkervaring maar geen werkgever die er prijs op stelt. Het is een afgrond waar meer 55-plussers voor staan, of ze versleten huisschilder zijn of projectmanager. Door plotselinge werkloosheid dreigen ze alles wat ze hebben opgebouwd te verliezen en als je ouder bent, heb je geen kans meer om van die klap te herstellen.

Bij de cursus loopbaanbegeleiding van het outplacement-bureau waar Cuppen bij is aangesloten, zat hij tussen vijftig moedeloze leeftijdgenoten. Zoveel. Hij schrok ervan. Volgens de briljante CDA-econoom Lans Bovenberg (Opinie & Debat 1 oktober 2004)waren dat vijftig luie babyboom-egoïsten die verandering blokkeren ten nadele van jongeren. Maar in de gulden jaren zijn die egoïsten massaal aan het werk gebleven. In harmonische samenwerking met de sociale partners is de arbeidsparticipatie van 55- tot 65-jarigen in tien jaar gestegen van 30 tot 45 procent van de beroepsbevolking. Dat is meer dan in sterker vergrijsde landen. Werken willen ouderen wel. De gevoelloze confrontatietactiek van Bovenberg en de regeringspartijen houdt verandering tegen.

Aan politiek heeft Cuppen nooit gedaan en de nieuwe voorschriften uit Den Haag kan hij al helemaal niet vatten. ,,Omdat het zo slecht gaat met de economie, moet je nog langer werken. Dat kan ik niet begrijpen. Er is juist geen werk'', verzucht hij. Timing is precies waar het aan schort: ingrepen in prepensioen lagen voor de hand in de gouden jaren negentig, toen minister van Financiën Zalm met een vrolijk gezicht de belastingen verlaagde en de lonen explodeerden door de grote schaarste aan arbeidskrachten. De arbeidsparticipatie had toen nog verder kunnen groeien, maar prepensioen was een alles-of-niets-zaak. Talentvolle 55-plussers vertrokken indertijd omdat ze anders al hun rechten op vervroegd pensioen zouden verspelen en lieten een lege plek achter op hun werk. Dat was doodzonde, maar er was geen enkel voordeel voor een oudere om te blijven werken. Nu er geen werk is, moet het opeens. De autoriteiten doen hun best om de generaties tegen elkaar op te zetten. De arbeidsparticipatie van 55- tot 59-jarigen neemt niet meer toe, maar nu ze desalniettemin moeten werken, stijgt de aanvankelijk lage werkloosheid snel. Vorig jaar groeide het aantal werkloze 55-plussers met een derde. Ze willen wel maar ze mogen niet. Niemand wil hen hebben. Veel bedrijven kennen nog geen beleid voor ouderen.

Cuppen vindt de houding van het kabinet ,,bot en arrogant''. Hij herinnert zich de vrolijke glimlach van Zalm naar aanleiding van vakbondsacties. VVD-fractieleider Van Aartsen leende zelfs een uitdrukking van Markies de Cantecler voor de vakbondsacties: ,,stuitend''. Parbleu, wat doet al dat volk daarbuiten? Het taalgebruik van geleerde rapporten en demografische prognoses uit Den Haag heeft geen aansluiting met de werkelijkheid zoals die in het land wordt beleefd. Sterker, het kabinet vindt zijn eigen maatregelen onpraktisch, want oudere ambtenaren maken massaal gebruik van het vervroegde pensioen dat de regering hen – geheel tegen de eigen principes in – aanbiedt.

Bezorgd kijkt Cuppen in de krant of die dag geen voorstel is gedaan tot een nieuw gat in zijn rafelende veiligheidsnet. Er komt van alles voorbij om het leven van de werkloze 55-plusser te verzuren. Misschien maar meteen tot het 67ste jaar doorsolliciteren? Zijn ontslagvergoeding heeft hij gelukkig al binnen. Die maakt het hem mogelijk het wat langer uit te zingen. Dankzij een compromis met de regeringspartijen, zijn de maatregelen wat verzacht, maar ondertussen gebeurt veel in de pensioenwereld. Opgebouwde rechten zijn niet meer zeker. Omdat hij zijn leven lang in het buitenland heeft gewerkt, had hij tropenjaren gemaakt en gaf zijn werkgever Philips hem recht op een pensioen op zijn zestigste. Wat daar nog van terecht komt, is onduidelijk. In Den Haag is nog wel gefilosofeerd over de vraag of hij niet eerst zijn huis moet opeten, voor hij recht kreeg op WW.

Elke vier weken krijgt Cuppen 1.489 euro netto. Daar kan hij het nog net van doen. Over een paar maanden moet hij daar ook het werkgevers- en werknemersaandeel van de ziektekostenpremie van betalen, die 360 euro bedraagt. Cuppen heeft de rusteloosheid van iemand die hard werken gewend is en daar niet aan toe komt. Hij is zoon van een kleine boer uit de buurt en kende geen vakanties tot hij ging studeren. Om zijn zo stille en eenzame huis levendig te houden, heeft hij permanent klassieke rock aanstaan. Hij laat foto's zien van de landen waar hij verbleef. Hij bouwde voor Philips een vliegveld in Litouwen, leidde projecten in Irak en Saoedi-Arabië. Zijn kinderen zijn het huis uit. Zijn vrouw die altijd met hem meereisde, kan niet plotseling een nieuwe loopbaan beginnen. In zijn cv zet hij steeds minder details over zijn verleden, uit angst dat die afschrikken. Eerst wilde hij nog alles aanpakken, desnoods vrachtwagenchauffeur. Maar zijn loopbaanbemiddelaar raadde hem dat af. Na herscholing zou hij dan belanden in een nieuwe kaartenbak werklozen, onder wie mensen met meer ervaring op dat gebied.

De advertenties en zinloze sollicitatiebrieven die hij schreef, doet hij in een klapper om aan de uitkeringsautoriteiten aan te tonen dat hij zijn best heeft gedaan. Van alles heeft hij aangeschreven, ingenieursbureaus, projectontwikkelaars, aannemers, internationale bedrijven. Advertenties ver beneden zijn niveau, hbo zelfs mbo.

Hij boft nog als hij een afwijzingsbrief krijgt. Al die bedrijven en instellingen krijgen honderden brieven van mensen die net als hij verplicht moeten solliciteren op functies waar ze geen kans op maken. Dat is in Den Haag niet doorgedrongen.