Knuffelgoeroe Amma komt naar Nederland

,,Ze is geweldig. Ze geeft onvoorwaardelijke liefde aan iedereen zonder te oordelen'', zwijmelt een Finse vrouw van in de vijftig gelukzalig. Ze raakt niet uitgesproken over haar nieuwe moeder Amma. Op de Finse televisie zag ze een documentaire over de hugging mother, die maakte zoveel indruk dat ze het vliegtuig naar India nam om zo dicht mogelijk bij haar te zijn. Hier op de ashram, de commune van Amma, is ze gelukkiger dan ooit, vertelt ze stralend als een verliefd meisje en trekt haar witte sari recht. ,,Moeder is een grote ziel en tegelijkertijd ook zo gewoon. Soms is ze net een klein kind.''

De boodschap van Sri Mata Amritanandamayi, kortweg Amma, moeder in het Sanskriet, is je medemens met liefde betreden, ongeacht afkomst, geloof, sekse of wat dan ook. Zonder enig vooroordeel. Zelf is ze hindoe, maar ze staat boven alle godsdiensten. Ze geeft liefde en zegen in de vorm van een omhelzing. Zo'n dertig miljoen mensen heeft ze al tegen haar boezem gedrukt. Die omhelzingen maakten haar wereldberoemd, ze gaven haar de bijnaam de hugging mother. In 1987 toerde ze voor het eerst de wereld rond om haar missie te verkondingen. Sindsdien is ze grotendeels onderweg. In het weekend van zestien oktober doet ze voor de vijfde keer Nederland aan. Jandirk Veenstra, de Nederlandse woordvoerder van Amma, verwacht dit jaar rond de tienduizend mensen in de Maaspoort in Den Bosch.

IN TRANEN

Vooraf kon Jandirk zich echt niet voorstellen dat hij zo in de ban zou raken van een goeroe, maar ,,Amma is als een magneet, een bron van energie''. Jandirk noemt zichzelf ,,geen spirituele zwerver''. Geen zoeker, maar iemand die toevallig met Amma in contact kwam. De eerste omhelzing ontroerde hem zo dat de tranen over zijn wangen rolden. ,,Het voelde zo vertrouwd. Alsof ik eindelijk de kern had gevonden, zonder dat ik wist dat ik het kwijt was. Het was als thuiskomen.'' Maar, zegt hij, er zijn net zo goed mensen die niks bij een omhelzing voelen. Of pas de tweede keer. Hij vertelt ook hoe cynisch de Britse journalist Louis Theroux in eerste instantie was. Voor zijn programma De wondere wereld ging Theroux naar India om uit te zoeken hoe oprecht al die goeroes nou eigenlijk zijn tot wie zoveel westerlingen zich aangetrokken voelen. Na de omhelzing van Amma moest hij ontdaan en bijna in tranen voor de camera bekennen dat de knuffelmoeder hem wel degelijk roerde. Theroux noemde haar de meest echte van de goeroes die hij bezocht.

GRATIS MAALTIJDEN

Amma is geen goeroe die alleen liefde predikt en omhelst, ze steunt haar minder bedeelde landgenoten ook materieel en financieel. Dertigduizend gratis huizen voor daklozen zijn in haar opdracht gebouwd, vijftig lagere scholen, een weeshuis, een bejaardentehuis, een instituut voor doven en slechthorenden, een ziekenhuis. Ze zorgt voor vijftigduizend gratis maaltijden per maand, achtduizend weduwen krijgen via Amma een pensioen en ga zo maar door. Projecten vooral gefinancierd door giften. Onder haar bewonderaars zitten veel gefortuneerde Indiërs die graag en gul geven: het hindoeïsme predikt dat wie anderen helpt, zelf een gelukkiger en beter mens wordt. Daarnaast bedruipt een aantal grote projecten zichzelf. De universiteiten en opleidingscentra brengen geld binnen en behandelingen in de door Amma opgezette ziekenhuizen en medische centra zijn alleen voor de allerarmsten gratis. Bovendien zijn de specialisten, geïnspireerd door Amma's onbaatzuchtigheid, bereid om voor een minimaal salaris te werken. Haar werk is ook over de grenzen niet onopgemerkt gebleven. In 2002 ontving ze de `Gandhi-King Award voor Geweldloosheid' eerder toegekend aan onder anderen Kofi Annan en Nelson Mandela. In datzelfde jaar was ze hoofdspreker bij het `wereldvredesinitiatief van Vrouwelijke Religieuze en Spirituele Leiders' bij de Verenigde Naties. Ook was ze een van de themasprekers bij de Millennium Vredesconferentie van de VN in New York.

AMMA'S ASHRAM

Vanaf de backwaters, een toeristische attractie in Zuid-India, torenen al van verre drie flatgebouwen boven de bomen uit. Opvallend hoge gebouwen in een omgeving waar in de ruime omtrek alleen kleine vissershuisjes staan. Het is Amma's ashram, gebouwd op de plek waar zijzelf eenenvijftig jaar geleden geboren werd. Middelpunt van het complex is de tempel waar bewoners en bezoekers dagelijks mediteren en chanten. Groot genoeg op gewone dagen, maar de keren dat Amma in de ashram is, passen de bezoekers er bij lange na niet in. Duizenden mensen stromen toe, met pieken van tienduizend op een dag. Speciaal voor die dagen is er een veel grotere, overdekte ruimte waar de knuffelmoeder met gemak een etmaal achter elkaar darshan geeft, haar beroemde omhelzingen. Groots opgezette taferelen die misschien doen denken aan de instraalsessies van medium Jomanda. Massaal is het zeker, maar daar houdt de vergelijking wel op. Amma pretendeert niet dat ze kan genezen. Ook is ze niet uit op enige zelfverrijking zoals sommige goeroes verweten wordt. Voor omgerekend ongeveer drie euro per nacht, inclusief eten, kan iedereen op de ashram overnachten. Wel wordt van gasten verwacht dat ze minimaal twee uur per dag helpen met huishoudelijke klusjes. Groente snijden, wc's schoonmaken, de tempel vegen, van dat werk. Op de ashram wonen rond de tweeduizend aanhangers en monniken: veel westerlingen, vooral vrouwen, en een handjevol Indiërs. Een van hen is de Nederlandse Maureen Wildenberg, omgedoopt tot Lakshmi, al twintig jaar een vaste ashrambewoner en sinds een paar jaar Amma's verzorgster. Ze maakt Amma's kamer schoon, brengt maaltijden, helpt met aankleden en slaapt zelfs bij de goeroe op de kamer. Op de vraag wat Amma zo speciaal maakt, antwoordt ze zacht: ,,Amma geeft zuivere en onvoorwaardelijke liefde. Ze heeft me onzelfzuchtig lief. Iederéén weet ze het gevoel te geven dat haar liefde er altijd zal zijn. Wat er ook gebeurt en welke fouten we ook maken.'' Het kost haar moeite om naar het Nederlands over te schakelen, voertaal op de ashram is Engels en met Amma spreekt ze Malayalam. Voor Lakshmi naar India kwam, studeerde ze geneeskunde met de bedoeling zich te specialiseren in psychiatrie. Ze was teleurgesteld in haar studie. ,,Psychiatrie kan mensen helpen normaal te functioneren. Spiritualiteit gaat verder. Dat kan helpen om werkelijk geluk te vinden, onafhankelijk van uiterlijke omstandigheden.'' Maureen was op zoek naar `iets' dat haar leven de moeite waard maakte. Op dat moment ontmoette ze iemand die Amma omschreef als `de belichaming van zuivere liefde'. Ze schreef een brief en kreeg een antwoord van de goeroe zelf met de vraag of ze naar India wilde komen. In Amma vindt ze alles wat ze nodig heeft. Maar het betekent niet dat haar leven altijd makkelijk is. ,,In moeders nabijheid ben ik me juist meer bewust van karaktereigenschappen die ik liever niet zou hebben. Ik zie kanten van mezelf die ik lelijk vind en realiseer me hoe ver ik van Amma's zuivere liefde afsta.''

SLEUTELHANGERS

In een buitenwijk van Chennai – het vroegere Madras – komen de grote billboards met een breeduit lachende divine mother ons al van verre tegemoet. Het is een van de plaatsen die Amma traditiegetrouw een paar dagen aandoet tijdens haar jaarlijkse Zuid-Indiatour. In de tempel wemelt het van de kleurrijke sari's. We verdringen ons voor de tientallen standjes en proberen ons een weg naar de gebedsruimte te banen. Stalletjes overladen met boeken, opgetekend naar aanleiding van interviews, cd's met speeches en eindeloos veel souvenirs, variërend van sleutelhangers tot posters, alles met een altijd glimlachende Amma erop. Allemaal levert het weer geld op om de tour te bekostigen. Om wat orde in de chaos te brengen, krijgen de bezoekers een nummer en worden ze naar een bepaalde hoek van de ruimte gedirigeerd, waar ze uren in kleermakerszit wachten om daarna in de rij te gaan staan voor een omhelzing.

En daar, op het podium, centraal tussen een gekrioel van mensen, zit de goeroe: een klein, mollig vrouwtje in wit gewaad. Een voor een drukt ze de bezoekers tegen haar volle, moederlijke borst. Ze wiegt ze heen en weer, fluistert een mantra en duwt ze een snoepje in de hand. Dit alles wordt in banen geleid door de vrijwilligers in witte sari's. Vooral rond het podium hebben ze er weinig moeite mee om soms op vrij hardhandige wijze duidelijk te maken wie nog niet aan de beurt is of in de weg staat. Niet zo'n liefdevol samenzijn zoals je zou verwachten bij een goeroe die liefde predikt, maar vooral een opeenhoping van te veel mensen. Zich weinig aantrekkend van wat zich om haar heen afspeelt, gaat Amma door met haar liefkozingen. Uur na uur na uur na uur. Ondertussen zorgen vrijwilligers op het podium voor haar welzijn. Continu wordt haar rug gekneed en nek gemasseerd, wordt er gezorgd dat ze genoeg snoepjes heeft om uit te delen en dat er water voor haar klaarstaat. Zonodig fluistert een helper haar in dat er een prominente persoonlijkheid voor darshan komt, zodat ze wat extra aandacht kan geven.

Op de tweede etage van het gebouw, achter een met lappen gecreëerde gang, is een deur naar Amma's tijdelijke kamer. Lakshmi komt schuchter naar buiten, ze moet niks hebben van alle drukte beneden. De kamer is gevuld met serene rust. Aan de muur hangt een van Amma's witte jurken. Na een dag knuffelen is de sari aan de rechterkant besmeurd met een grote zwartgele plek deels van uitgelopen make-up, maar vooral de kurkumastippen die veel Indiërs op hun voorhoofd hebben, kunnen venijnig vlekken. Aan Maureen de taak om te zorgen dat er elke dag een schoon gewaad klaar ligt. Als verzorger van Amma zit ze in een bijzondere positie, ze is een van de personen die het meeste persoonlijke contact met haar heeft. ,,Maar'', nuanceert ze, ,,iemand aan de andere kant van de wereld die geconcentreerd aan haar denkt, is dichter bij Amma dan degene die vlak naast haar zit te dromen''. Toen ze twintig jaar geleden bij Amma kwam wonen, woonden er vijfentwintig mensen op de ashram onder wie drie andere westerlingen. Inmiddels zijn er ruim tweeduizend bewoners. Zelf heeft ze er weinig last van, vertelt ze. Ze houdt zich vrij afzijdig en komt haar kamer niet uit als het niet nodig is. Soms vraagt ze zich wel af waar het naartoe gaat met Amma's populariteit. Hoeveel omhelzingen kan ze aan op een dag? Laatst nog, toen heeft Amma drieënvijftigduizend mensen achterelkaar darshan gegeven. Ze begon om halfzeven 's avonds en ging door tot de volgende middag vijf uur, zonder enige onderbreking. Maar Amma wil niks veranderen, weet Lakshmi. Ze wil bereikbaar zijn voor iedereen.

MIJN KNUFFEL

Het is bijna middernacht. De rij in de tempelruimte is iets geslonken, maar de knuffelmoeder is nog steeds druk aan het omhelzen met hetzelfde enthousiasme als twaalf uur daarvoor. Ze schijnt nauwelijks rust nodig te hebben en onvermoeid liefde te kunnen geven. Maar deze vrouw van begin vijftig mag dan wel een goeroe zijn, van dichtbij oogt haar glimlach toch vermoeid. Met stevige hand drukt ze me tegen haar aan en wiegt me heen en weer zoals een moeder haar kind troost. Ze neemt er de tijd voor – de secondes lijken minuten – en fluistert een onverstaanbare mantra in mijn oor. Ik sta open voor wat komen gaat. Tranen, of ontroering misschien? Laat maar komen, ik ben er klaar voor. Maar er komt niks. Dit moment zal mijn leven niet veranderen. Meer dan een liefdevolle knuffel van een warme vrouw was het niet.

Amma komt naar de Maaspoort in 's Hertogenbosch op zaterdag 16, zondag 17 en maandag 18 oktober 2004. Zie ook www.amma.nl