'Ik wil niet nu al schulden hebben'

Staatssecretaris Rutte vindt dat studenten meer en gemakkelijker geld moeten gaan lenen. De meeste studenten echter willen niet lenen maar studeren zonder schuld.

Annette Roosenburg (22) is derdejaars aan de pabo van de Hogeschool Rotterdam. Met kerstmis wil ze met haar vriend en haar ouders naar Eurodisney. Daar probeert ze maandelijks vijftig euro voor opzij te leggen maar dat valt niet mee met de studiefinanciering voor thuiswonenden van 74 euro per maand, af en toe aangevuld met 120 euro door een uitzendbaantje. Omdat ze veel als stagiaire voor de klas staat, zijn bijbanen lastig. Deze zomer is Annette niet met vakantie geweest, want geld lenen wil ze niet. ”Dat doe ik uit principe niet want ik wil daar niet aan vastzitten. Ik sta ook nooit rood, dan koop ik maar even niets.”

Marleen Reijnen is vierdejaars culturele en maatschappelijke vorming. Maandelijks ontvangt ze 228 euro studiefinanciering voor uitwonenden, 113 euro van haar moeder en 191 euro alimentatie van haar vader. Haar kamer aan de rand van de chique wijk Kralingen kost 270 euro. Aan de telefoon is ze maandelijks vijftig euro kwijt, aan kleding en accessoires – ze is gek op tassen – 120 euro. Lenen bij de Informatie Beheer Groep vindt ze geen probleem, ze past het bedrag aan aan haar behoefte van die maand. ”Dat gaat heel gemakkelijk, per internet. Gemiddeld leen ik zo'n 150 euro, maar als ik met vakantie wil, leen ik 450 euro. Deze zomer ben ik vier weken naar Italië geweest.”

Staatssecretaris Mark Rutte, verantwoordelijk voor het hoger onderwijs, wil dat studenten meer en gemakkelijker geld gaan lenen. Ze kunnen zelf best iets meer gaan bijdragen aan de kosten van hun opleiding, vindt hij. Later krijgen ze immers een goede baan en kunnen ze het terugbetalen. Jaarlijks kost een student in het hoger onderwijs zo'n 6.500 euro. Vijfduizend is voor rekening van de overheid, bijna 1.500 betaalt de student zelf als collegegeld. Het kabinet wilde het collegegeld met honderd euro verhogen, maar de Tweede Kamer dacht daar anders over en het voorstel werd eind september teruggedraaid.

Dat betekent echter niet dat het kabinetsstandpunt is gewijzigd. Binnenkort komt Rutte met plannen voor een aangepast studiefinancieringsstelsel. Zeker is dat meer lenen een belangrijk element zal zijn. Rutte heeft daar nog een argument voor: studenten die meer lenen, hoeven minder te werken naast hun studie. Gemiddeld besteden studenten zestien uur per week aan een bijbaan, bleek afgelopen jaar uit een enquête van de Landelijke Studenten Vakbond. Als studenten minder werken, hebben ze meer tijd voor hun opleiding en zijn ze eerder klaar. En dat is weer gunstig voor de schatkist.

Maar willen studenten wel lenen? Uit dezelfde enquête van de LSVb bleek dat 29 procent van de ondervraagden niet of op een lager niveau zou gaan studeren als ze meer geld zouden moeten lenen. Dit voorjaar maakte Annette Nijs, de voorgangster van Rutte, een tournee langs universiteiten en hogescholen om met studenten te praten over studiefinanciering. Eén element keerde overal terug: studenten willen niet lenen.

Om de leenangst ouder studenten weg te nemen, wil Rutte de afbetaling na de studie nog soepeler maken dan nu al het geval is. Het terugbetalen begint pas twee jaar na het afstuderen. Wie dan weinig verdient betaalt weinig of tijdelijk niets terug. Een studieschuld die na vijftien jaar nog steeds staat, vervalt.

Aan tafel in de kantine van de Hogeschool Rotterdam zitten behalve Annette en Marleen ook twee jongens. Giovanni da Cruz Bustamente (18) tweedejaars informatica en Johan Martens (22), vierdejaars facilicy management. Giovanni ontvangt behalve de basisbeurs voor thuiswonenden een aanvullende beurs van 250 euro. Johan zit 'goed in de slappe was', zoals hij zelf zegt. Zijn ouders dragen bij, werken in de horeca van de Efteling levert hem jaarlijks zo'n 7.000 euro op en dit voorjaar kreeg hij een forse stagevergoeding bij de Brandweer Dordrecht.

Johan: ”Ik heb het niet nodig, maar als het zou moeten zou ik wel lenen bij de Informatie Beheer Groep. De voorwaarden zijn goed, en ik zie het als een investering in de toekomst, zoals de overheid dat noemt. Maar voor iets anders dan m'n studie zou ik nooit geld lenen. Een auto op afbetaling, da's niets voor mij.” Zelfs voor zijn studie wil Giovanni niet lenen. ”Ik wil niet nu al weten dat ik in de toekomst ergens aan vastzit. Ik wil dat nu afgehandeld hebben. Bovendien weet ik niet hoe de ICT-sector er over drie jaar voorstaat. Die arbeidsmarkt verandert heel erg per jaar.”

Annette leent af en toe iets bij haar ouders, dat is een betrouwbare bank. ”Ik heb geen zin om zometeen een dubbele schuld te hebben, een studieschuld en een hypotheek.” Annette verwacht nog een jaar na de studie thuis te wonen, en daarna zelf een huis te kopen.

Het verschil tussen een studieschuld en een hypotheek blijkt vooral gevoelsmatig te zijn. Giovanni: ”Ik weet niet, het is anders.” Annette: ”Iedereen heeft een hypotheek, dus het zal wel goed zijn.” Johan: ”Als het misgaat met een hypotheek moet je naar een kleinere woning. Dat is minder erg dan een deurwaarder die je spullen komt weghalen.”

Marleen, met haar onbezorgde financiële instelling, is in dit gezelschap de uitzondering. Over het terugbetalen maakt ze zich geen zorgen. Ze weet nog niet wat ze gaat doen, maar verwacht zo'n 1.600 euro netto per maand te gaan verdienen. Hoeveel schuld ze de afgelopen jaren heeft opgebouwd weet ze niet. ”Het staat wel ergens vermeld geloof ik, maar ik wil het liever niet weten.” Omdat af en toe toch de twijfel knaagt – ”niet te vaak die 450 euro lenen, denk ik dan” – heeft ze sinds kort twee bijbaantjes. Marleen verkoopt krantenabonnementen op straat, op provisiebasis. En sinds kort staat ze ook ingeschreven bij de firma rent-a-butler als ober voor feesten en partijen. Op deze manier hoopt zij de leenangst te verzachten of om uiteindelijk toch minder te hoeven lenen.