De sluwe lobby om het bestelbusje te redden

Totaal onverwachts kondigde staatssecretaris Wijn de afschaffing van het grijze kenteken af. Geschokt startten brancheorganisaties meteen een lobby. Met succes.

In de aanloop naar prinsjesdag wilde de brancheorganisatie voor carrosseriebouwers Focwa de Nederlandse snelwegen met 5.000 bestelbusjes blokkeren. Het zou een nationaal verkeersinfarct hebben opgeleverd. De organisatie was al rond, maar op het laatste moment werd deze protestactie tegen de voorgenomen afschaffing van het zogenoemde grijze kenteken voor bedrijfswagens afgeblazen.

Een andere actie ging wel door. Op 28 september, de eerste dag van de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer, haalden organisaties van de autobranche Kamerleden met bestelbusjes thuis op om ze naar Den Haag te rijden. De busjes werden bestuurd door de voorzitters van EVO, Metaalunie, Bovag-Rai en Uneto-VNI. De Kamerleden Frans de Nerée tot Babberich (CDA), Ineke Dezentjé Hamming (VVD) en Agnes Kant (SP) lieten zich naar hun werk brengen en onderweg werd er nog danig op ze ingepraat. Ferd Crone (PvdA) en Bert Bakker (D66) sloegen het vervoersaanbod af.

Diezelfde ochtend diende CDA-fractievoorziter Verhagen, mede namens coalitiegenoten Van Aartsen (VVD) en Dittrich (D66), een voorstel in waarbij de afschaffing van het grijze kenteken sneuvelde. Zelden was een lobby in Den Haag zo effectief geweest.

,,Met goede argumenten kun je in korte tijd veel bereiken'', zegt Koos Burgman, algemeen directeur van Bovag-Rai. ,,Er waren Kamerleden die niet beseften wat deze maatregel voor kleine ondernemers zou kosten.'' Volgens Jurgen Warmerdam, secretaris fiscale zaken van MKB-Nederland, de koepelorganisatie van het midden- en kleinbedrijf, vormen bestelbusjes de ,,achilleshiel'' van kleine ondernemingen. ,,Als je daar aan tornt, schiet iedereen in de kerstboom'', zegt Warmerdam. Het had hem geen moeite gekost om alle 170 brancheorganisaties die bij MKB-Nederland zijn aangesloten, te mobiliseren.

Het plan om het belastingvoordeel voor bestelauto's met een grijs kenteken – vrijstelling van BPM en lage motorrijtuigenbelasting – af te schaffen, was een onderdeel van het voorstel van het kabinet om de vennootschapsbelasting (VPB) te verlagen en de zelfstandigenaftrek bij de inkomstenbelasting op te trekken. Staatssecretaris Joop Wijn (CDA, belastingen) opperde in februari deze gedachte in een toespraak voor de Vrije Universiteit in Amsterdam.

De staatssecretaris betoogde dat de VPB `Europa-proef' gemaakt moest worden – lagere tarieven en bestendig tegen Europese wetgeving. In de maanden daarna werkten ambtenaren op het ministerie van Financiën de plannen uit en tegen de zomer was de zaak rond. Een stapsgewijze daling van de tarieven met 4,5 procentpunt van 34,5 naar 30 procent in 2007. De kosten van het pakket maatregelen – 2,5 miljard in 2007 – zouden voor ruim eenderde gedekt worden door het fiscale voordeel van het grijze kenteken voor bestelbusjes te schrappen. Per saldo, bleek uit de berekeningen, zouden ondernemers door de uitruil erop vooruitgaan.

Wijn had vooraf geen overleg gevoerd met belanghebbende brancheorganisaties. Pas toen de plannen klaar waren stelde hij medio augustus de voorzitter van VNO-NCW (waarbij Bovag en Rai zijn aangesloten) en de voorzitter van MKB-Nederland informeel op de hoogte. ,,Het was een overval'', herinnert Warmerdam zich. Gezien de commotie die de afschaffing van het grijze kenteken zou geven, moet hij toegeven dat Wijn het slim gespeeld heeft.

Maar de staatssecretaris heeft het verzet onderschat. MKB-Nederland, VNO-NCW en Bovag-Rai gingen onmiddellijk over tot de tegenaanval. Wijn liet weten dat hij de steun van het kabinet had en daarom niet van plan was zich op andere gedachten te laten brengen – tenzij de Kamer met wijzigingsvoorstellen zou komen. Daarom richtte de lobby zich op de Kamerleden, met name de financiële en fiscale fractiespecialisten, zowel van regerings- als oppositiepartijen. Afzonderlijk en gezamenlijk bezochten vertegenwoordigers van de organisaties het parlement. De organisaties stelden ook alternatieve dekkingsvoorstellen voor. Ondertussen verzamelde MKB in twee weken meer dan 20.000 protestbrieven van ondernemers, die aan de Kamerleden werden overhandigd. VNO-NCW stelde in overleg met de organisaties in de auto- en vervoersbranche een position paper op waarin de bezwaren tegen het voorstel uiteen werden gezet.

[vervolg KENTEKEN: pagina 25]

KENTEKEN

'Ik besefte dat dit een klap voor het MKB zou zijn'

[vervolg van pagina 23]

Afschaffing van het grijze kenteken zou voor ondernemers een jaarlijkse lastenverhoging van gemiddeld 2.500 euro per bestelauto betekenen. Daar zou minimaal een belastbare winst van 66.666 euro tegenover moeten staan. Veel kleine ondernemers die gebruikmaken van bestelauto's maken niet zoveel winst.

In de macro-economische berekeningen had de staatssecretaris geen rekening gehouden met de micro-economische verschillen in winstgevendheid tussen het grote bedrijfsleven en het midden- en kleinbedrijf. ,,Het MKB zou gaan betalen voor een belastingverlaging waarvan grote ondernemingen, zoals de financiële dienstensector, het meest zouden profiteren'', zegt Warmerdam. ,,Een belastingverlaging die wordt gefinancierd uit absoluut geld, zoals de verhoging van de aanschafbelasting en de wegenbelasting per auto, gaat altijd ten koste van het MKB omdat de winsten bij deze bedrijven niet zo hoog zijn. De belastingverlaging die daar tegenover staat kan die kostenverhoging nooit goedmaken. Voor grote ondernemingen ligt dat anders. Als je een miljoen winst maakt, tikt 4,5 procent verlaging aan. Voor MKB-Nederland had de verlaging van de vpb best wat minder mogen zijn'', zegt hij.

De lobby werkte – en hoe. Al op 3 september verklaarde Kamerlid Ineke Dezentjé Hamming (VVD) in een uitzending van Radio 1 dat de afschaffing van het grijze kenteken herzien moest worden. ,,Ik kom uit het bedrijfsleven'', zegt Dezentjé, ,,en nog voordat de lobby goed en wel op gang kwam, besefte ik dat dit een klap voor het MKB zou zijn.'' Ze kon zich vinden in het kabinetsplan om het grijze kenteken voor particulieren af te schaffen, maar met de ,,micro narigheid'', zoals ze het noemt, voor kleine ondernemers moest rekening worden gehouden.

Voordat ze haar uitspraak deed had ze overleg met VVD-fractievoorzitter Van Aartsen, maar niet met coalitiegenoten en evenmin met Wijn. ,,Nee, hem heb ik niet geïnformeerd. Hij had van te voren ook geen contact met mij opgenomen'', zegt ze.

Aanvankelijk was Kamerlid De Nerée tot Babberich (CDA) niet geneigd om de staatssecretaris van zijn eigen partij af te vallen. Het CDA dreigde zelfs even om gemene zaak te maken met de PvdA, eveneens voorstander van de uitruil afschaffing grijs kenteken en lagere vpb.

Maar nadat De Nerée zich rekenschap had gegeven van de lawine aan bezwaren uit het bedrijfsleven, ging hij om. ,,De lastenverlichting was bedoeld voor het MKB. Als blijkt dat het niet terechtkomt bij de sector waarvoor het bedoeld is, ben je niet goed bezig'', zegt hij. In de grote uitruil die de regeringsfracties bij de Algemene Beschouwingen presenteerden, kreeg het CDA de verruiming van de regels voor prepensioen, D66 extra geld voor het hoger onderwijs en het filmfonds, en de VVD het behoud van het grijze kenteken.

Staatssecretaris Wijn is tevreden dat hij voor zijn hoofdprijs, de verlaging van de vennootsschapsbelasting, steun van de Tweede Kamer heeft gekregen. Besloten werd om wel het het plan te handhaven om het oneigenlijke gebruik van het grijze kenteken door particulieren eindelijk aan te pakken met ingang van volgend jaar.

De meeste organisaties zijn tevreden dat de lobby geslaagd is. Alleen voor MKB-Nederland is de zaak nog niet afgedaan. De dekking voor de verlaging van de vpb die de coalitiepartijen hebben aangedragen, en die inmiddels door het kabinet is overgenomen, is een verbetering ten opzichte van het oorspronkelijke plan, maar nog steeds MKB-onvriendelijk.

Volgens een berekening die MKB-Nederland heeft gemaakt, profiteert het grote bedrijfsleven drie keer zoveel van de lastenverschuivingen als het midden- en kleinbedrijf. Het kabinet betwist dit overigens. ,,De stelling dat het MKB er op achteruitgaat, is onjuist'', zei Wijn deze week in de Kamer. ,,Het laatste woord is hier nog niet over gesproken en we blijven ons verzetten'', zegt Warmerdam strijdvaardig.

Het Belastingplan 2005 komt in november in de Kamer aan de orde.