Affiches leiden niet tot nieuwe inzichten

Ze hangen overal: affiches. Ze zijn onderdeel van het stadsbeeld en bepalen voor een deel het aanzien van de openbare ruimte. Het CBK Dordrecht biedt met de tentoonstelling Making Public onderdak aan affiches en foto's van kunstenaars die zich bedienen van de beeldtaal en mechanismen van reclame en visuele communicatie. Er hangt werk van mensen als Willem Oorebeek, Franz Ackermann, Michel François en Alfredo Jaar. Soms is het werk bedoeld voor de openbare ruimte, soms voor een kleiner publiek. Binnen het CBK hoeven ze alleen maar met elkaar te concurreren.

Veel van de affiches zouden in de openbare ruimte jammerlijk ten onder gaan, maar andere bijdragen zoals de foto S. au révolver van Michel François bijvoorbeeld, zouden juist beter tot hun recht komen op straat. Op deze foto priemt een kind een object in de richting van de fotograaf. Het ding is onscherp, maar het zou een pistool kunnen zijn. Het beeld heeft een dwingend karakter en trekt daardoor de aandacht van de toeschouwer.

De affiches van Willem Oorebeek, Blackouts zonder titel, trekken juist de aandacht door hun onopvallendheid: ze zijn zwart. Maar als je goed kijkt, zie je onder het zwart een tijdschriftcover met een lachende Lady Di, of Willem Alexander en Máxima. De beelden zijn net nog zichtbaar, als bijna vervlogen herinneringen. Wie ooit in de spotlights van het openbare leven stond, raakt snel weer in de vergetelheid lijkt Oorebeek te willen zeggen.

Verschillende werken bieden ruimte aan diverse interpretaties. Juul Hondius fotografeerde een man die uit een bus stapt, grote plastic tas in de hand. Je weet niet wie hij is of waar hij heengaat. Het beeld werkt associatief, net als de vrij onopvallende bijdrage van Marijke van Warmerdam die de tekst `good days, bad days' koppelt aan kleurvlakken.

Marc Bijl is strijdvaardiger. Met zijn spuitbus-slogans laat hij zijn commentaar duidelijk klinken. In Forever Sport Ad David Beckham spoot hij bloedende kogelgaten op een reclameposter van Siemens waarop Beckham staat afgebeeld. Wat Bijl hiermee bedoelt blijkt volledig voorbij te gaan aan de zestienjarige scholieren die op de expositie rondlopen. Ze moeten een vragenlijst invullen en bij Bijls affiche luidt de vraag: Wat zou de kunstenaar hiermee bedoeld hebben? ,,Weet ik veel'', mompelt een stuurse tiener, ,,dat Beckham dood moet?'' Dat het een protest zou kunnen zijn tegen bedrijven die sport en cultuur gebruiken om hun producten aan te prijzen, bedenken ze niet. Voor hen is sponsoring en reclame de normaalste zaak van de wereld.

Kunsthistoricus Jan van Adrichem gaf de expositie een theoretische onderbouwing waarin hij verwijst naar de Duitser Hans Haacke die al jarenlang reclametechnieken van bedrijven gebruikt om die bedrijven te bekritiseren. Met de introductie van Haacke wordt ook het zwakke punt van deze expositie duidelijk. Dat het blootleggen van reclamemechanismen het publiek bewust kan maken en kan leiden tot nieuwe inzichten, is een cliché geworden in de beeldende kunst. Nieuwe inzichten biedt Making Public dan ook nauwelijks.

Tentoonstelling: Making Public, t/m 23 okt. CBK Dordrecht, Voorstraat 180 Dordrecht. Geopend: Wo-za 12-17u. Inl. 078-6314 689 of www.cbkdordrecht.nl.